14 października 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Jury XX Konkursu na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa oraz XXXII Konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP”, organizowanych przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Oba konkursy od lat służą popularyzowaniu badań nad historią pożarnictwa, Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz działalnością Ochotniczych Straży Pożarnych. Zachęcają do dokumentowania zarówno dziejów poszczególnych jednostek, jak i ich roli w życiu lokalnych społeczności – nie tylko w zakresie ochrony przeciwpożarowej, lecz także działalności społecznej, kulturalnej i obywatelskiej. Konkurs na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa obejmuje opracowania naukowe i popularnonaukowe, w tym prace dyplomowe, zwłaszcza magisterskie. Z kolei Konkurs na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP” daje możliwość zgłaszania innych publikacji i materiałów dokumentujących historię Ochotniczych Straży Pożarnych, lokalnego ruchu strażackiego oraz ochrony przeciwpożarowej – w tym wspomnień, relacji, monografii, albumów, broszur i opracowań jubileuszowych.
W tegorocznej edycji Jury oceniło łącznie 21 prac: 7 prac popularnonaukowych i badawczych, w tym 2 prace magisterskie, oraz 14 prac w kategorii pamiętników, wspomnień, relacji i opracowań.
Tegoroczna edycja obu konkursów po raz kolejny pokazała, jak różnorodne mogą być sposoby dokumentowania historii pożarnictwa oraz działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Wśród zgłoszonych publikacji znalazły się obszerne monografie jednostek, opracowania dotyczące dziejów ochrony przeciwpożarowej całych regionów, prace naukowe i dyplomowe, a także publikacje wykorzystujące fotografie, wspomnienia i materiały archiwalne.
Jury zwróciło uwagę na potrzebę dalszego podnoszenia poziomu warsztatu badawczego prac, w szczególności poprzez prawidłowe stosowanie przypisów, sporządzanie bibliografii oraz możliwie szerokie wykorzystywanie dostępnej bazy źródłowej. Autorzy zachęcani są także do podejmowania różnych aspektów działalności Ochotniczych Straży Pożarnych, wykraczających poza dokumentowanie ich dziejów organizacyjnych i działalności ratowniczej. Szczególnie wartościowe jest ukazywanie samorządnego charakteru OSP, ich roli w środowisku lokalnym, znaczenia w organizowaniu i aktywizowaniu społeczności oraz współpracy z samorządem terytorialnym i innymi instytucjami. Jury zachęca również autorów i badaczy zajmujących się historią pożarnictwa do dalszego rozwijania swoich zainteresowań oraz włączania się w przedsięwzięcia badawcze, dokumentacyjne i wydawnicze realizowane przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozstrzygnięcia tegorocznych konkursów pokazują, że historia Ochotniczych Straży Pożarnych to nie tylko dzieje jednostek i działalności ratowniczej, ale również historia ludzi, lokalnych wspólnot, społecznej aktywności i odpowiedzialności za rozwój miejscowości, w których OSP od pokoleń odgrywają ważną rolę.
Uroczyste podsumowanie obu konkursów odbędzie się 30 listopada 2026 roku w Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Prace oceniało Jury w składzie:
dr Janusz Gmitruk – przewodniczący
dr Mirosława Bednarzak-Libera – wiceprzewodnicząca
mgr Małgorzata Judasz – sekretarz
mgr Anna Przybylska
mgr Natalia Roś
dr Marian Zalewski
Jury przyznało następujące nagrody i wyróżnienia:
W konkursie na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa przyznano 3 nagrody i 4 wyróżnienia.
I nagroda
Piotr Szczurek, Dzieje pożarnictwa ziemi krasnostawskiej 1881–2026, Krasnystaw 2026
II nagroda
Jarosław Stulczewski, Ochotnicza Straż Pożarna w Janiszewicach 1925–2005, Zduńska Wola 2025
III nagroda
Michał Florkiewicz, Na straży Rossosza. 120 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Rossoszu 1906–2026, Rossosz 2026
Wyróżnienia:
Krzysztof Hanuszewski, Feliks Kaczanowski, Krzysztof Wittbrodt, Aleksandra Żabińska, Z dziejów Krutyni 1500–2025. 105 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Krutyni 1921–2026, Kwidzyn 2025
Ewa Kosiba, Wpływ działalności Ochotniczej Straży Pożarnej na terenie powiatu jasielskiego na stan bezpieczeństwa społeczności lokalnej, Rzeszów 2025 – praca magisterska
Leszek Bobowski, Piotr Sobek, Henryk Stroński, Tomasz Protaś, Ochrona przeciwpożarowa Ziemi Prudnickiej w latach 2015–2025, Prudnik 2026
Anna Szypulska, Ochotnicze straże pożarne powiatu nidzickiego w latach 1945–1991, Gdańsk 2019 – praca magisterska
W konkursie na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP” przyznano 6 nagród i 6 wyróżnień.
I nagroda
Ryszard Starko, Rejowiec w strażackim mundurze, Rejowiec-Lublin 2025
II nagroda ex aequo
Zbigniew Kiełb, Joanna Czajkowska, Grzegorz Jeżak, Wacław Kozioł, Czesław Młynarski, Grzegorz Podhajny, Puławska straż pożarna dawniej i dziś, Puławy 2026
Andrzej Jasionowski, Bogu na chwałę, ludziom na pożytek. 100 lat OSP w Małochwieju Dużym 1925–2025, Małochwiej Duży 2025
III nagroda ex aequo
Adam Wojciech Haładus, Agata Marzec, 80-lecie Ochotniczej Straży Pożarnej w Granowicach. 1946–2026, Granowice 2026
Józef Witek, Rzemień nasza Mała Ojczyzna. Szkic monograficzny z okazji 100-lecia działalności OSP Rzemień 1926–2026, Rzemień 2026
Jan Czarnek, Karol Pasterski, W służbie Bogu i Bliźniemu. 100 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Goszczanowie, Goszczanów 2012
Wyróżnienia:
Adam Wojciech Haładus, Zarys historii pożarnictwa Gminy Malczyce 1945–2026, Malczyce 2025
Wiesław Chmielewski, Chojniccy strażacy na historycznych fotografiach, Chojnice 2026
Krzysztof Witek, Bożena Mazik, 120 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Urzędowie (1906–2026). Dzieje, ludzie, działalność, Lublin 2026
Tadeusz Śliwa, Klaudiusz Bywalec, Zarys ochrony przeciwpożarowej na terenie powiatu Grodkowskiego, rejonu pożarniczego grodkowskiego, gminy Grodków, w latach 1945–2025 (80 lat), Opole 2026
Piotr Szczurek, Anna Baran, Zarys historii Ochotniczej Straży Pożarnej w Olchowcu, gmina Żółkiewka, Olchowiec 2026
Marcin Cybula, 100 lat OSP w Nowodworze 1924–2024, Nowodwór 2025
Tradycyjnie prace konkursowe wzbogacą zbiory biblioteki Zarządu Głównego Związku OSP RP, która mieści się w budynku OSP Wesoła pod adresem ul. 1 Praskiego Pułku WP 31, 05-075 Warszawa-Wesoła. Osoby zainteresowane zachęcamy do korzystania z zasobów w czytelni.
