Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nadaje ochotniczym strażom pożarnym oraz Związkowi OSP RP formalny status podmiotów ochrony ludności, integrując je w jeden, spójny system krajowy. Nowe prawo definiuje szereg precyzyjnych i kluczowych obowiązków dla najważniejszych osób pełniących kluczowe funkcje w tych organizacjach, znacząco poszerzając ich dotychczasową rolę.
Jako osoba zarządzająca podmiotem ochrony ludności prezes OSP odpowiada za zawarcie i realizację porozumienia o współpracy z właściwym organem ochrony ludności w zakresie realizacji zadań ustawowych. Ponosi również odpowiedzialność za koordynację działań jednostki z wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta, starostą oraz wojewodą, zgodnie z możliwościami, kompetencjami i zapisami planów OSP. Do jego kluczowych zadań należy utrzymywanie przez OSP zasobów niezbędnych do wykonania nałożonych zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, przy czym właściwy organ ochrony ludności może wydać OSP pisemne zalecenia odnośnie do rodzajów i ilości tych zasobów.
Prezes odpowiada za zapewnienie, aby dane o zasobach OSP, w tym o sprzęcie, wyposażeniu i personelu, były wprowadzane i na bieżąco aktualizowane w Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, przy czym dane dotyczące sił i środków OSP będą przekazywane do tej ewidencji automatycznie z Systemu Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej. W ramach swej właściwości prezes kieruje realizacją przez OSP zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, które obejmują między innymi działania ratownicze, udzielanie pomocy doraźnej i humanitarnej, udział w powiadamianiu, ostrzeganiu i alarmowaniu ludności, prowadzenie ewakuacji oraz ochronę przed różnego rodzaju zagrożeniami. W czasie pokoju OSP pod jego kierownictwem uczestniczy w planowaniu przygotowań do przekształcenia w podmiot obrony cywilnej na wypadek wprowadzenia stanu wojennego lub wybuchu wojny. Prezes ma także obowiązek zapewnienia udziału OSP w ćwiczeniach z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej, organizowanych przez organy ochrony ludności, oraz wspierania tych organów w organizacji szkoleń i innych form edukacji dla ludności. Jeśli OSP zostanie wyznaczona, prezes zobowiązany jest do współdziałania z organem ochrony ludności w przygotowaniu do użycia udostępnionej budowli ochronnej, takiej jak schron lub ukrycie.
Dowódca operacyjny w nowej rzeczywistości
Naczelnik OSP, jako osoba bezpośrednio kierująca działaniami operacyjnymi, odpowiada za prowadzenie akcji ratowniczych oraz działań pomocowych, w tym pomocy doraźnej i humanitarnej, realizowanych przez jednostkę na polecenie właściwych organów. Naczelnik sprawuje bezpośredni nadzór nad stanem gotowości operacyjnej sprzętu i wyposażenia OSP, które stanowią zasoby ochrony ludności podlegające stałej ewidencji. W sytuacji wprowadzenia stanu wojennego lub w czasie wojny naczelnik, jako osoba kierująca podmiotem obrony cywilnej, jest obowiązany do bezwzględnego wykonywania poleceń przełożonych z organów obrony cywilnej.
Koordynator i wsparcie dla jednostek
Komendant gminny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, reprezentując Związek, który sam jest podmiotem ochrony ludności, odpowiada za koordynację i wsparcie dla ochotniczych straży pożarnych w realizacji ich zadań na poziomie gminy. Jego kluczowym obowiązkiem jest ścisła współpraca z wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta, pełniącym funkcję gminnego organu ochrony ludności. W ramach tej współpracy komendant koordynuje działania wszystkich podmiotów ochrony ludności na terenie gminy oraz organizuje szkolenia, ćwiczenia i inne formy edukacji z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Komendant gminny ZOSP RP może występować w imieniu Związku z wnioskami do właściwych organów ochrony ludności, to jest do wójta lub starosty, o nadanie przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej dla strażaków ochotników. Ponadto Związek OSP, reprezentowany przez komendanta, ma obowiązek wspierania organów ochrony ludności w organizacji szkoleń, ćwiczeń i innych form edukacji dla społeczeństwa.
Podsumowanie nowych obowiązków
Podsumowując, ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej kładzie nacisk na trzy fundamentalne filary nowych obowiązków dla kierownictwa ochotniczych straży pożarnych. Pierwszym jest pełna integracja z systemem kierowanym przez organy administracji, co oznacza ścisłą współpracę z wójtem, starostą i wojewodą. Drugim filarem jest konieczność formalnego ewidencjonowania wszystkich zasobów, w tym sprzętu i personelu, w centralnych systemach teleinformatycznych. Trzecim, najszerszym filarem jest systematyczne budowanie gotowości do działań w ramach obrony cywilnej, co obejmuje udział w planowaniu, ćwiczeniach, szkoleniach oraz bezpośrednie przygotowanie do funkcjonowania w warunkach stanu wojennego lub wojny. Wszystko to poszerza zakres odpowiedzialności prezesa, naczelnika i komendanta gminnego ZOSP RP, czyniąc ich oraz podległe im jednostki kluczowym ogniwem bezpieczeństwa państwa.
