Standardy Ochrony Małoletnich Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej zwane dalej Standardami zostały opracowane w związku z obowiązkami nałożonymi ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.

Postanowienia ogólne (podstawowe definicje)
§1

Związek – Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej,
Oddziały Związku – oddziały gminne/powiatowe/wojewódzkie Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej,
Zarządy Oddziałów – zarządy oddziałów (zarządy wykonawcze oddziałów, jeśli zostały powołane) gminnych/powiatowych/wojewódzkich Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej,
działacze – należy rozumieć wszystkich dorosłych członków władz Związku i jego oddziałów, pracowników Związku i jego oddziałów bez względu na formę prawną zatrudnienia, członków OSP w tym inne osoby dorosłe mające kontakt z małoletnimi poprzez zaangażowanie w działalność Związku,
krzywdzenie małoletniego – należy rozumieć popełnienie czynu zabronionego lub czynu karalnego na szkodę małoletniego przez jakąkolwiek osobę, w tym działaczy lub zagrożenie dobra małoletniego, w tym jego zaniedbywanie,
małoletni – należy przez to rozumieć osobę, która nie ukończyła 18 roku życia,
opiekun małoletniego – należy przez to rozumieć osobę uprawnioną do reprezentacji i stanowieniu o małoletnim, w szczególności jego przedstawiciel ustawowy,
osoba odpowiedzialna za Standardy Ochrony Małoletnich – należy przez to rozumieć osobę wyznaczoną przez Zarząd Oddziału do sprawowania nadzoru nad realizacją niniejszych Standardów.

Zasady zapewniające bezpieczne relacje między małoletnimi a działaczami
§2

1. Zarząd Wykonawczy Związku jest odpowiedzialny za opracowanie i przyjęcie Standardów.
2. Za wdrożenie Standardów w poszczególnych Oddziałach Związku odpowiedzialne są Zarządy tych Oddziałów (zarządy wykonawcze oddziałów, jeśli zostały powołane) zwane dalej Zarządami Oddziałów. Zarząd Wykonawczy Związku odpowiedzialny jest za wdrożenie Standardów na szczeblu krajowym.
3. Zarządy Oddziałów zapoznają działaczy ze Standardami.

§3

1. Zarząd Oddziału przed dopuszczeniem działacza do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich sprawdza działacza w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, zwanym dalej Rejestrem. Sprawdzenie dotyczy także osób poniżej 18 roku życia. Osoba figurująca w Rejestrze nie może zostać dopuszczona do działalności określonej w zdaniu 1.
2. W celu monitorowania bezpieczeństwa w Oddziałach Związku, poza wykonaniem obowiązku określonego w ustępie 1, Zarządy Oddziałów dokonują każdego roku sprawdzenia figurowania działaczy dopuszczonych do działalności, o której mowa w ustępie 1 w Rejestrze.
3. W przypadku powzięcia informacji o wszczęciu wobec działacza postępowania karnego o przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub przestępstwo przeciwko małoletniemu Zarząd Oddziału niezwłocznie odsuwa takiego działacza od wszelkich form kontaktu z małoletnimi.

§4

1. Podstawową zasadą czynności podejmowanych przez działaczy w kontaktach z małoletnimi jest działanie na rzecz ich dobra. Działacze traktują małoletnich z szacunkiem.
2. Działacze zobowiązani są do utrzymywania profesjonalnej relacji z małoletnimi oraz każdorazowego rozważenia, czy reakcja, komunikat bądź działanie wobec małoletniego są odpowiednie do sytuacji, bezpieczne i uzasadnione.
3. W przypadku zaobserwowania sytuacji przemocowych pomiędzy samymi małoletnimi każdy działacz zobowiązany jest do natychmiastowej reakcji i stosownej interwencji polegającej na powstrzymaniu eskalacji konfliktu i zachowań niedozwolonych.
4. Decyzje dotyczące konkretnego małoletniego powinny uwzględniać również bezpieczeństwo pozostałych małoletnich.
5. Działacze monitorują sytuację i dobrostan małoletnich oraz zwracają uwagę na właściwość i poprawność relacji zachodzących pomiędzy działaczami a małoletnimi oraz pomiędzy samymi małoletnimi.
6. Działacz, który ma świadomość, iż małoletni doznał jakiejś krzywdy np. znęcania fizycznego, psychicznego lub wykorzystania seksualnego, zobowiązany jest do zachowania szczególnej ostrożności w kontaktach z małoletnim, wykazując zrozumienie i wyczucie.

§5

1.  Działacze w kontakcie z małoletnimi:
   1) odnoszą się do małoletnich z szacunkiem,
   2) wysłuchują małoletnich i starają się udzielać im odpowiedzi dostosowanej do sytuacji i ich wieku,
   3) nie zawstydzają małoletnich, nie lekceważą i nie obrażają,
   4) nie krzyczą, chyba że wymaga tego sytuacja niebezpieczna (np. ostrzeżenie),
   5) nie zachowują się w obecności małoletnich w sposób niestosowny, w tym nie używają wulgarnych słów, gestów i żartów, nie czynią obraźliwych uwag.
2. Niedopuszczalne jest stosowanie przemocy wobec małoletnich w jakiejkolwiek formie. Każde, przemocowe zachowanie wobec małoletniego jest niedozwolone.
3. Nie wolno dotykać małoletnich w sposób, który mógłby zostać nieprawidłowo zinterpretowany.
4. Kontakt fizyczny z małoletnim nigdy nie może być niejawny bądź ukrywany, wiązać się z jakąkolwiek gratyfikacją ani wynikać z relacji władzy.
5. Działacz, który ma świadomość, iż małoletni doznał jakiejś krzywdy np. znęcania fizycznego, psychicznego lub wykorzystania seksualnego, zobowiązany jest do zachowania szczególnej ostrożności w kontaktach z małoletnim, wykazując zrozumienie i wyczucie.
6. Niedopuszczalne jest spanie działacza w jednym łóżku z małoletnim podczas wycieczek, obozów, wyjazdów itp.
7. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalny jest kontakt fizyczny działacza z małoletnim. Do sytuacji takich zaliczyć można:
   1) pomoc małoletniemu niepełnosprawnemu w czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, poruszaniu się, jeśli typ niepełnosprawności tego wymaga, a małoletni/ jego opiekun wyrazi zgodę,
   2) udział w prawnie dopuszczalnych działaniach, w których kontakt taki jest rzeczą zwyczajną (zabawa, zawody sportowe itp.),
   3) sytuacje zagrożenia, wypadku, w których pomoc dorosłego jest niezbędna np. przeniesienie małoletniego, opatrzenie rany, unieruchomienie złamania kończyny.

§6

1. Działacze nie kontaktują się prywatnymi kanałami komunikacji z małoletnimi bez wiedzy ich opiekunów.
2. Jeśli działacz musi spotkać się z małoletnim poza czasem standardowo poświęcanym na działalność prowadzoną przez Związek to na spotkanie takie opiekun małoletniego musi wyrazić zgodę. 

Zasady i procedura podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia małoletniego
§7

1. Działacze zwracają uwagę na czynniki ryzyka i symptomy krzywdzenia małoletnich.
2. W przypadku powzięcia przez działacza podejrzenia, że małoletni jest krzywdzony, to ma on obowiązek poinformować o tych podejrzeniach właściwy Zarząd Oddziału.
3. Interwencja podejmowana jest przez Zarząd Oddziału. Zarząd Oddziału może wyznaczyć konkretną osobę do podejmowania tego rodzaju interwencji. W przypadku wyznaczenia takiej osoby jej dane (imię, nazwisko, mail, telefon) zostaną podane do wiadomości działaczy.
4. Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony osoby wyznaczonej do podejmowania interwencji, wówczas interwencja prowadzona jest przez Zarząd Oddziału.
5. Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony członka Zarządu Oddziału, wówczas osoba taka jest całkowicie wyłączana z procedury podejmowania interwencji.
6. W miarę możliwości do udziału w interwencji można zaangażować specjalistów, w szczególności psychologów i pedagogów, celem skorzystania z ich pomocy przy rozmowie z małoletnim o trudnych doświadczeniach.

§8

1. Z przebiegu każdej interwencji sporządza się kartę interwencji, której wzór stanowi Załącznik nr 1 do niniejszych Standardów.
2. Działacze posiadający informację o krzywdzeniu małoletniego lub informacje z tym związane, są zobowiązani do zachowania tych informacji w tajemnicy, wyłączając informacje przekazywane uprawnionym instytucjom w ramach działań interwencyjnych.
3. W przypadku gdy podejrzenie zagrożenia bezpieczeństwa małoletniego zgłosili opiekunowie małoletniego, a podejrzenie to nie zostało potwierdzone, należy o tym fakcie poinformować opiekunów małoletniego na piśmie.

§9

1. W przypadku gdy zgłoszono krzywdzenie małoletniego przez działacza, to działacz ten zostaje natychmiast odsunięty od wszelkich form kontaktu z małoletnimi do czasu wyjaśnienia sprawy.
2. Zarząd Oddziału przeprowadza rozmowę z małoletnim i innymi osobami mającymi lub mogącymi mieć wiedzę o zdarzeniu i o sytuacji osobistej (rodzinnej, zdrowotnej) małoletniego, w szczególności jego opiekunem. Zarząd Oddziału stara się ustalić przebieg zdarzenia, ale także wpływ zdarzenia na zdrowie psychiczne i fizyczne małoletniego. Ustalenia są spisywane na karcie interwencji.
3. Zarząd Oddziału organizuje spotkanie/a z opiekunami małoletniego, którym przekazuje informacje o zdarzeniu oraz o potrzebie/możliwości skorzystania ze specjalistycznego wsparcia, w tym u innych organizacji lub służb.
4. W przypadku gdy działacz dopuścił się wobec małoletniego innej formy krzywdzenia niż popełnienie przestępstwa na jego szkodę, Zarząd Oddziału powinien zbadać wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności wysłuchać działacza podejrzewanego o krzywdzenie małoletniego oraz inne osoby mające wiedzę na temat zdarzenia. W sytuacji gdy naruszenie dobra małoletniego jest znaczne, w szczególności gdy doszło do dyskryminacji lub naruszenia godności, należy rozważyć możliwość powzięcia stosownych środków dyscyplinujących.

§10

1. W przypadku gdy zgłoszono krzywdzenie małoletniego przez osobę nie będącą działaczem, Zarząd Oddziału przeprowadza rozmowę z małoletnim i innymi osobami mającymi lub mogącymi mieć wiedzę o zdarzeniu i o sytuacji osobistej (rodzinnej, zdrowotnej) małoletniego, w szczególności jego opiekunem. Zarząd Oddziału stara się ustalić przebieg zdarzenia, ale także wpływ zdarzenia na zdrowie psychiczne i fizyczne małoletniego. Ustalenia są spisywane na karcie interwencji.
2. Zarząd Oddziału organizuje spotkanie/a z opiekunami małoletniego, którym przekazuje informacje o zdarzeniu oraz o potrzebie/możliwości skorzystania ze specjalistycznego wsparcia, w tym u innych organizacji lub służb.
3. W przypadku, gdy z przeprowadzonych ustaleń wynika, że opiekun małoletniego zaniedbuje jego potrzeby psychofizyczne lub rodzina jest niewydolna wychowawczo (np. małoletni wielokrotnie jest nieadekwatnie ubrany do pogody, opuszcza miejsce zamieszkania bez nadzoru osoby dorosłej), rodzina stosuje przemoc wobec małoletniego, należy poinformować właściwy ośrodek pomocy społecznej o potrzebie pomocy rodzinie, gdy niespełnianie potrzeb wynika z sytuacji ubóstwa, bądź – w przypadku przemocy i zaniedbania – konieczności wszczęcia procedury Niebieskie Karty.

§11

1. W przypadku podejrzenia krzywdzenia małoletniego przez innego małoletniego (np. na zajęciach grupowych) należy przeprowadzić rozmowę z małoletnim podejrzewanym o krzywdzenie oraz jego opiekunem, a także oddzielnie z małoletnim poddawanym krzywdzeniu i jego opiekunem. Ponadto należy porozmawiać z innymi osobami mającymi wiedzę o zdarzeniu. W trakcie rozmów należy dążyć do ustalenia przebiegu zdarzenia, a także wpływu zdarzenia na zdrowie psychiczne i fizyczne małoletniego krzywdzonego. Ustalenia są spisywane na karcie interwencji.
2. Wspólnie z opiekunem małoletniego krzywdzącego należy opracować plan, celem wyeliminowania zachowań niepożądanych.
3. Z opiekunem małoletniego poddawanego krzywdzeniu należy opracować plan zapewnienia mu bezpieczeństwa, włączając w ten plan sposoby odizolowania go od źródeł zagrożenia.
4. W trakcie rozmów należy upewnić się, że małoletni podejrzewany o krzywdzenie innego małoletniego nie jest krzywdzony przez opiekuna lub inne osoby.

§12

1. W przypadku podejrzenia, że zdrowie lub życie małoletniego jest zagrożone należy niezwłocznie poinformować o tym fakcie właściwe służby.
2. W przypadku, gdy wobec małoletniego popełniono przestępstwo Zarząd Oddziału sporządza zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa i przekazuje je do właściwej miejscowo policji lub prokuratury.
3. W przypadku, gdy z rozmowy z opiekunem wynika, że nie jest on zainteresowany pomocą małoletniemu, ignoruje zdarzenie lub w inny sposób nie wspiera małoletniego, które doświadczyło krzywdzenia Zarząd Oddziału sporządza wniosek o wgląd w sytuację rodziny, który kieruje do właściwego sądu rodzinnego.
4. Dalszy tok postępowania leży w kompetencji instytucji, o których mowa powyżej.

 Zasady aktualizacji Standardów oraz zakres kompetencji osób odpowiedzialnych za przygotowanie działaczy do ich stosowania
§13

Zarząd Wykonawczy Związku obowiązany jest co najmniej raz na dwa lata dokonywać oceny Standardów w celu zapewnienia ich dostosowania do aktualnych potrzeb oraz zgodności z obowiązującymi przepisami. Wnioski z przeprowadzonej oceny należy pisemnie udokumentować.

§14

1. Każdy Zarząd Oddziału wyznacza osobę odpowiedzialną za przygotowanie działaczy do stosowania Standardów (zwana dalej Osobą Odpowiedzialną).
2. Osoba Odpowiedzialna monitoruje realizację Standardów w Oddziale Związku, w którym została wyznaczona, reaguje na ich naruszenie oraz koordynuje zmiany w Standardach prowadząc równocześnie rejestr zgłoszeń i proponowanych zmian.
3. Działacze mogą przekazywać swoje uwagi, proponować zmiany względem uregulowań zawartych w Standardach do Osoby Odpowiedzialnej oraz zgłaszać incydenty naruszania Standardów.
4. Wszelkie uwagi, proponowane zmiany i incydenty w zakresie naruszania Standardów Osoba Odpowiedzialna przekazuje Zarządowi Oddziału, w którym została wyznaczona.
5. Zarządy Oddziałów przekazują propozycje zmian względem uregulowań zawartych w Standardach Zarządowi Wykonawczemu Związku.
6. Wszelkich zmian w Standardach dokonuje Zarząd Wykonawczy Związku.

Zasady udostępniania rodzicom albo opiekunom prawnym lub faktycznym oraz małoletnim Standardów do zapoznania się z nimi i ich stosowania
§15

1.  Standardy są dokumentem ogólnodostępnym w szczególności dla działaczy, małoletnich i ich opiekunów.
2. Opiekunowie małoletnich zostają poinformowani o miejscu publikacji Standardów.
3. W oparciu o niniejsze Standardy Zarząd Wykonawczy Związku opracowuje skróconą wersję Standardów zawierającą informacje istotne dla małoletnich. Małoletni zostają poinformowani o miejscu publikacji Standardów oraz jej skróconej wersji. Skrócona wersja Standardów stanowi Załącznik nr 2.

 Zasady korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet oraz procedury ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi i zagrożeniami w sieci Internet oraz utrwalonymi w innej formie
§16

1. Jeżeli Oddział Związku zapewnia małoletnim dostęp do urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet to jest on zobowiązany podejmować działania zabezpieczające małoletnich przed dostępem do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju; w szczególności należy zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające przed złośliwym oprogramowaniem i filtrujące treści.
2. W miarę możliwości działacze powinni informować małoletnich o zasadach bezpiecznego korzystania z Internetu.
3. Oddział Związku w miarę możliwości zapewnia stały dostęp do materiałów edukacyjnych, dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu.
4. Działacze powinni stanowić nadzór nad treściami do jakich dostęp mają małoletni oraz podejmować interwencję w przypadku dostępu do treści nieodpowiednich.

 Zasady ustalania planu wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdy
§17

1. Pomimo zastosowania procedury interwencji z Rozdziału 3 Standardów działacze powinni po ujawnieniu krzywdy wspierać małoletniego oraz zwracać uwagę na wszelkie niepokojące sygnały.
2. Jeżeli jest to możliwe, po ujawnieniu krzywdy, Zarząd Oddziału może utworzyć grupę wsparcia dla małoletniego.

Zasady ochrony wizerunku małoletniego
§18

1. Działacze uznając prawo małoletniego do prywatności i ochrony dóbr osobistych, zapewniają ochronę wizerunku małoletniego.
2. Upublicznienie przez działacza wizerunku małoletniego utrwalonego w jakiejkolwiek formie (tj. fotografia, nagranie audio-wideo) wymaga pisemnej zgody opiekuna małoletniego. W tym celu Oddziały Związku są zobowiązane do stosowania przyjętych w Związku wzorów oświadczeń wynikających z polityki prywatności i RODO.
3. Jeżeli wizerunek małoletniego stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza, zgoda opiekuna na utrwalanie wizerunku małoletniego nie jest wymagana.

 Postanowienia końcowe
§19

1. Standardy wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia.
2. Jeżeli jest to możliwe Standardy zostają wywieszone w widocznym miejscu w Oddziałach Związku. Standardy zostają również zamieszczone na stronie internetowej Związku oraz stronach Oddziałów Związku, jeżeli takie strony posiadają – w wersji pełnej oraz skróconej, przeznaczonej dla małoletnich.

Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) dodano do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) art. 31k zgodnie z którym ważność orzeczeń lekarskich, o których mowa w art. 71b ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, art. 75c ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 305), art. 42 ust. 1a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1499, 1635, 1726 i 2020), art. 53 ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Straży Marszałkowskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1940), art. 135 ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2018 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 384) oraz art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1372, 1518, 1593 oraz z 2020 r. poz. 471) przedłuża się do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

Zgodnie z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 961 ze zm.) członek ochotniczej straży pożarnej biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych ma prawo do okresowych bezpłatnych badań lekarskich.

W związku z powyższym ważność orzeczeń lekarskich dotyczących okresowych bezpłatnych badań lekarskich członków ochotniczych straży pożarnych została przedłużona do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

Ponad powyższe warto przywołać dodany art. 31m ust. 1-3, zgodnie z którym orzeczenia lekarskie wydane w ramach wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich, których ważność upłynęła po dniu 7 marca 2020 r., zachowują ważność, nie dłużej jednak niż do upływu 180 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

Jeżeli odrębne przepisy w zakresie badań lekarskich, innych niż określone w ust. 1 lub badań psychologicznych, wymagają posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego albo psychologicznego, a ważność upłynęła po dniu 7 marca 2020 r., orzeczenie to zachowuje ważność, nie dłużej nie dłużej jednak niż do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

Jeżeli odrębne przepisy uzależniają wykonywanie określonych czynności lub uzyskanie określonych uprawnień w celu wykonania czynności zawodowych od posiadania odpowiedniego, niewynikającego z badań, o których mowa w ust. 1, orzeczenia lekarskiego albo psychologicznego, orzeczenie takie powinno być wydane niezwłocznie, nie później niż do upływu 90. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii.

Powyższy zapis dotyczy orzeczeń:

a) lekarskich o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym,

b) psychologicznych o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym.

Orzeczenia te są wymagane, aby móc kierować pojazdem uprzywilejowanym (patrz – art. 106 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1268 ze zm.).

Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 567) w okresie od dnia ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii do 60 dni od dnia odwołania tego stanu ratownikiem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2019 r. poz. 993 i 1590 oraz z 2020 r. poz. 374) może być osoba:

1) która posiada pełną zdolność do czynności prawnych;

2) która posiada ważne zaświadczenie o ukończeniu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy i uzyskaniu tytułu ratownika, lub zaświadczenie, którego termin upływa w okresie, o którym mowa we wprowadzeniu;

3) której stan zdrowia pozwala na udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.

14 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego, a więc jeżeli członek OSP posiada zaświadczenie o ukończeniu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy i uzyskał tytułu ratownika którego ważność kończyła się 14 marca 2020 r. lub później to ważność ta zostaje przedłużona do 60 dni od dnia odwołania tego stanu.

O kolejnych istotnych zmianach będziemy informować na bieżąco.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
1 IV 2020 r.
uaktualnił 1 II 2021 r.

Art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 194 ze zm.) przyznaje strażakowi ratownikowi OSP świadczenie ratownicze z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej.

Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który:

1) czynnie uczestniczył w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych:

a) w przypadku mężczyzn – przez co najmniej 25 lat,
b) w przypadku kobiet – przez co najmniej 20 lat oraz

2) osiągnął:

a) w przypadku mężczyzn – 65. rok życia,
b) w przypadku kobiet – 60. rok życia.

Przez czynne uczestnictwo należy rozumieć bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych.

Ewidencję udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych, obejmującą datę, numer i miejsce podjętych działań ratowniczych lub akcji ratowniczych oraz imienny wykaz ich uczestników, prowadzi właściwy komendant powiatowy (miejski) PSP.

Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.

Świadczenie ratownicze, w formie decyzji przyznaje komendant powiatowy (miejski) PSP właściwy dla siedziby OSP strażaka ratownika OSP na wniosek tego strażaka ratownika OSP lub jego przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika albo opiekuna prawnego.

Wzór wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego określa minister właściwy do spraw wewnętrznych w drodze rozporządzenia.

W dacie wejścia w życie ustawy wysokość świadczenia ratowniczego została ustalona na 200 zł. Kwota świadczenia ratowniczego podlega corocznej waloryzacji.

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE
dotyczące osób, które były członkami OSP i brały bezpośredni udział w działaniach ratowniczych przed 1 stycznia 2022 r.

Świadczenie ratownicze przysługuje również członkom ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w art. 19 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (art. 50 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych) – a więc osobom, które były członkami OSP przed 1 stycznia 2022 r.

Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje członkowi ochotniczej straży pożarnej, który:

1) brał bezpośredni udział w działaniach ratowniczych:

a) w przypadku mężczyzn – przez co najmniej 25 lat
b) w przypadku kobiet – przez co najmniej 20 lat oraz

2) ukończył:

a) w przypadku mężczyzn – 65 lat,
b) w przypadku kobiet – 60 lat.

Powyższe warunki należało spełnić do 31 stycznia 2021 r.

Jeżeli osoba, która była członkiem OSP nie spełniła powyższych przesłanek do 31 grudnia 2021 r. to okres, w którym brała bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jako członek OSP może doliczyć do okresu, w którym czynnie uczestniczyła w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych jako strażak ratownik OSP, a więc po 1 stycznia 2022 r.

Osoba ubiegająca się o świadczenie ratownicze musi wykazać stosowny okres bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

potwierdzeniem bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych jest:

1) od 1 stycznia 2022 r. – dokumentacja prowadzona przez PSP,
2) od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r. – dokumentacja prowadzona przez PSP lub pisemne oświadczenie 3 świadków,
3) do 31 grudnia 2011 r. – pisemne oświadczenie 3 świadków,

zasady odnoszące się do osób powoływanych na świadków

Co najmniej jednym ze świadków musi być osoba, która pełniła funkcje publiczne lub była zatrudniona w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej w okresie, który ma potwierdzić bezpośredni udział wnioskodawcy w działaniach ratowniczych. Pełnienie funkcji publicznej lub zatrudnienie w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej nie jest wymagane dla całego okresu, który ma potwierdzić.

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie określa definicji „osoby pełniącej funkcję publiczną”, w związku z czym w tej kwestii należy posiłkować się innymi regulacjami oraz dorobkiem doktryny i orzecznictwa.

Zgodnie z art. 115 § 19 k.k. osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

Z kolei na łamach ustawy z dnia 6 września 2002 r. o dostępie do informacji publicznej pojęcie osoby pełniącej funkcję publiczną winno być ujmowane szeroko i nie ogranicza się tylko do funkcjonariuszy publicznych, lecz obejmuje każdą osobę mającą związek z realizacją zadań publicznych, a nawet dopiero ubiegającą się o ich wypełnianie.

Za osobę pełniącą funkcję publiczną należy uznać każdego, kto pełni funkcję w organach władzy publicznej lub też w strukturach osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jeżeli tylko funkcja ta ma związek z dysponowaniem majątkiem państwowym lub samorządowym albo zarządzaniem sprawami związanymi z wykonywaniem swych zadań przez władze publiczne, a także inne podmioty, które tę władzę realizują lub gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Nie ma przy tym znaczenia, na jakiej podstawie prawnej osoba wykonuje funkcję publiczną (patrz: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 169/18).

W ramach podania przykładu, osobą pełniącą funkcję publiczną będzie sołtys. Sołectwo jest jednostką pomocniczą gminy (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 559). Sołectwo jest elementem pomocniczego podziału administracyjnego, jest pochodną zasadniczego podziału terytorialnego i stanowi istotny element usprawniający realizację zadań gminy. Jej status publicznoprawny wyznaczony jest przede wszystkim poprzez uprawnienia (kompetencje, zadania) publiczne, a więc zdolność do załatwiania określonych spraw publicznych. Jednostka pomocnicza nie jest formą decentralizacji, gdyż nie po-siada prawem określonej samodzielności względem gminy. W konsekwencji nie powinno budzić wątpliwości, że regulacje dotyczące sołectwa, w tym trybu działania jego organów spełniać muszą warunki określone przepisami ustawy, z uwzględnieniem odpowiedniego stosowania regulacji odnoszącej się do organów gminy (patrz: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Go 232/16). Ustawa o samorządzie gminnym nie sprecyzowała zakresu działań organów wykonawczych jednostek pomocniczych. Źródłem ich zadań i kompetencji stanowią przepisy ustaw szczególnych z zakresu materialnego prawa administracyjnego, a tak-że postanowienia uchwał rady gminy, które przenoszą określone zadania i kompetencje na rzecz tych organów wykonawczych.

Sołtys jest organem wykonawczym w sołectwie (art. 36 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) i jest wybierany w głosowaniu tajnym przez stałych mieszkańców sołectwa (art. 36 ust. 2 ustawy). Sołtys, jako przewodniczący organu wykonawczego jednostki pomocniczej, może uczestniczyć, bez prawa głosu, w pracach rady gminy na zasadach określonych w statucie gminy (art. 37a ustawy). Przewodniczący rady gminy każdorazowo zawiadamia sołtysów o mającej się odbyć sesji rady gminy na takich samych za-sadach jak radnych.

Sołtys, uczestniczy w pracach instytucji samorządowej, jako reprezentant społeczności mieszkańców zamieszkujących teren określonego sołectwa, bierze udział w rozwiązywaniu problemów społeczności sołectwa, działając w jej interesie. W związku z powyższym stwierdzić należy, że sołtys jest osobą pełniącą funkcję publiczną.

Odzwierciedlenie powyższej tezy można odnaleźć w orzecznictwie sądowym. W wielu orzeczeniach wskazano, że sołtys jest osobą pełniącą funkcję publiczną, np.: wyrok NSA z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 685/17 – „W sprawie nie ma także zastosowania przepis art. 5 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ustawa ustanawia w art. 5 ust. 3 dodatkowe gwarancje jawności postępowań toczących się przed organami państwa, jeżeli postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne – w zakresie tych zadań lub funkcji. Jeżeli zatem postępowanie dotyczy wskazanych w tym przepisie podmiotów i ma związek z wykonywanymi przez nie zadaniami lub sprawowaną funkcją, nie można ograniczać dostępu do informacji o rozstrzyganych i dotyczących tych kwestii sprawach ze względu na interes strony (np. sołtysa). Ochrona interesu strony, która jest w tym wypadku organem władzy, osobą pełniącą funkcję publiczną (np. sołtys) lub też podmiotem wykonującym zadania publiczne, nie może być przesłanką objęcia tajemnicą informacji o toczących się z jej udziałem postępowaniach”, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wr 75/17 – „Zarówno treść, jak i sama forma (postać) wniosku o odwołanie sołtysa jest sprawą publiczną, gdyż dotyczy działania organu wykonującego funkcje publiczne”.

Dla uzupełnienia powyższego wywodu można wskazać stanowisko Urzędu Ochrony Danych Osobowych dotyczące ograniczonej ochrony prawnej danych osobowych sołtysa przez wzgląd na art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Zdaniem UODO, „zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, udostępnieniu podlega m.in. informacja o organach władzy publicznej, w tym o organach i osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, na zasadach i w trybie określonym w jej przepisach, każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu jedynie w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych, jak również ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania tych funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

W związku z powyższym dane osobowe sołtysa, o ile ściśle wiążą się z pełnioną przez sołtysa rolą publiczną i nie wkraczają w jego prywatność, podlegają ograniczonej ochronie prawnej”.

Podsumowując sołtys wykonuje czynności i realizuje zadania związane z pełnieniem obowiązków społecznych oraz obywatelskich pełniąc jednocześnie funkcję publiczną i realizując zadania z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.

Ponadto świadkiem nie może być:

1) małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty do drugiego stopnia wnioskodawcy,
2) osoba związana z wnioskodawcą tytułem przysposobienia, opieki lub kurateli,
3) osoba pozostająca wobec wnioskodawcy w stosunku podrzędności służbowej,
4) osoba skazana prawomocnym wyrokiem sądu za popełnione umyślnie przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.

Właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza opinię dotyczącą wiarygodności pisemnych oświadczeń świadków. W celu sporządzenia opinii wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wezwać wnioskodawcę do przekazania dodatkowych dokumentów.

Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: “Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”.

Oświadczenia podlegają zatwierdzeniu przez właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, które jest dokonywane w toku postępowania administracyjnego. Właściwy komendant powiatowy (miejski) PSP odmawia zatwierdzenia oświadczenia w przypadku, gdy uzna, że oświadczenie to lub przekazane dodatkowe dokumenty nie są obiektywne lub w nienależyty sposób potwierdzają fakt bezpośredniego udziału wnioskodawcy w działaniach ratowniczych. Odmowa zatwierdzenia oświadczenia następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Wzór wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego został określony w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 lutego 2022 r. w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego (Dz. U. z 2022 r. poz. 316).

Dodatkowo zamieszczamy wzór oświadczenia świadka przygotowany przez Związek, który będzie można wykorzystać w związku z ubieganiem się o świadczenie ratownicze.

Oświadczenie świadka

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
17 I 2022 r.

aktualizacja
2 IV 2022 r.

aktualizacja
9 XI 2023 r.

Informacja podstawowa w tej sprawie znajduje się na stronie internetowej Związku pod podanym poniżej adresem:

Przejdź do informacji

Dodatkowo wskazuję, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 22 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1132 ze zm.) instytucjami obowiązanymi są stowarzyszenia posiadające osobowość prawną, utworzone na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.

Instytucje obowiązane są to wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu podmioty, które na gruncie ustawy są zobowiązane do stosowania określonych środków i narzędzi mających na celu redukcję zjawiska prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Nie oznacza to bynajmniej, że inne, poza wymienionymi jako instytucje obowiązane, podmioty nie znajdą na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu obowiązków mających do nich zastosowanie. Otóż podmioty niezakwalifikowane jako instytucje obowiązane objęte są również obowiązkiem dokonania zgłoszenia do CRBR, czy też w przypadku osób fizycznych spełniających kryterium beneficjenta rzeczywistego, obowiązkiem informacyjnym.

Stosując przepisy dotyczące PPP/PFT, z pojęciem “beneficjenta rzeczywistego” można spotkać się zasadniczo w trzech konfiguracjach. Po pierwsze, w przypadku instytucji obowiązanej i stosując środki bezpieczeństwa finansowego niezbędne jest ustalenie beneficjenta rzeczywistego swojego klienta, w przeciwnym wypadku nie będzie możliwe nawiązanie stosunków gospodarczych, czy przeprowadzenie transakcji handlowej w myśl zasady no beneficial owner, no deal. Po drugie, ustalenie swojego beneficjenta rzeczywistego będzie niezbędne na potrzeby obowiązku zgłoszenia jego danych do CRBR, który zgodnie z dyrektywą AML V obejmie rozszerzony krąg podmiotów. Po trzecie, ustalenie beneficjenta rzeczywistego może okazać się konieczne dla spółek w grupie kapitałowej, które muszą dane w tym zakresie zgłosić do CRBR. Rozwinięcia w tym miejscu wymaga rozumienie przesłanek skutkujących domniemaniem prawnym odnośnie do poszczególnych kategorii podmiotów (patrz: M. Dyl, M. Królikowski (red.), Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Komentarz, Warszawa 2021, teza II.A.1 i teza II.C.6 do art. 2).

Powyższą interpretację potwierdza zdanie zawarte w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 3 grudnia 2019 r. komunikat nr 4 w sprawie udzielania indywidualnej interpretacji przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w zakresie ustalania beneficjenta rzeczywistego dla spółki zobowiązanej do zgłoszenia informacji w CRBR – „Obowiązek zgłoszenia informacji o beneficjencie rzeczywistym do CRBR wynika z art. 58 ww. ustawy i spoczywa na spółkach wymienionych w tym przepisie” (stan prawny sprzed nowelizacji dodającej stowarzyszenia podlegające wpisowi do KRS do katalogu podmiotów z art. 58).

Komunikat dostępny pod niżej podanym linkiem:

https://www.gov.pl/web/finanse/komunikat-nr-4-w-sprawie-udzielania-indywidualnej-interpretacji-przepisow-ustawy-o-przeciwdzialaniu-praniu-pieniedzy-oraz-finansowaniu-terroryzmu-w-zakresie-ustalania-beneficjenta-rzeczywistego-dla-spolki-zobowiazanej-do-zgloszenia-informacji-w-crbr

Zgodnie z art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, zwany dalej “Rejestrem”, jest prowadzony przy użyciu systemu teleinformatycznego i służy do przetwarzania informacji o beneficjentach rzeczywistych podmiotów wymienionych w art. 58 oraz informacji o osobach, o których mowa w art. 61 ust. 1.

Powyższy przepis nie odwołuje się do kręgu podmiotów wyznaczonych przez art. 2 ust. 1 analizowanej ustawy – czyli „instytucji obowiązanych”, a wprost wskazuje podmioty wymienione w art. 58 ustawy.

Zgodnie z art. 58 (w brzmieniu od 31.10.2021 r.) ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych i ich aktualizacji są obowiązane:

1) spółki jawne;

2) spółki komandytowe;

3) spółki komandytowo-akcyjne;

4) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;

4a) proste spółki akcyjne;

5) spółki akcyjne, z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2080 oraz z 2021 r. poz. 355).;

6) trusty, których powiernicy lub osoby zajmujące stanowiska równoważne:

1. a) mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub
2. b) nawiązują stosunki gospodarcze lub nabywają nieruchomość na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w imieniu lub na rzecz trustu;

7) spółki partnerskie;

8) europejskie zgrupowania interesów gospodarczych;

9) spółki europejskie;

10) spółdzielnie;

11) spółdzielnie europejskie;

12) stowarzyszenia podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego;

13) fundacje.

W przypadku obowiązków spoczywających jedynie na „instytucjach obowiązanych” ustawa wprost używa zwrotu „instytucje obowiązane” np. art. 6, art. 8, art. 27, art. 72 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Art. 55 ustawy używa sformułowania „podmiotów wymienionych w art. 58” nie używając zwrotu „instytucje obowiązane”.

Reasumując, wszystkie stowarzyszenia podlegające wpisowi do KRS są obowiązane do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych i ich aktualizacji.

Niestety należy stwierdzić, że dodanie wszystkich fundacji i stowarzyszeń podlegających wpisowi do KRS do katalogu podmiotów zobowiązanych do zgłaszania beneficjentów rzeczywistych do CRBR będzie stanowić wyzwanie dla podmiotów reprezentujących te instytucje.

W przypadku ochotniczych straży pożarnych kto jest beneficjentem rzeczywistym ustala się na podstawie treści statutu OSP. Z uwagi na fakt, że w poszczególnych OSP mogą występować odrębności w treściach statutów, co do osób, które należałoby zakwalifikować jako beneficjentów rzeczywistych, w niniejszej informacji nie mogę przesądzić zasady obowiązującej w stosunku do wszystkich OSP. W standardowym wypadku (powszechnie spotykanym), gdy podstawowe decyzje co do działalności OSP podejmuje zarząd OSP, jako beneficjentów rzeczywistych należy wskazać wszystkich członków zarządu OSP. Uprawnienia związane z podpisywaniem dokumentów w imieniu OSP, zwykle przysługujące prezesom lub wiceprezesom OSP, nie mają wpływu na ograniczenie kręgu osób będących beneficjentami rzeczywistymi. Zarząd OSP jako władza OSP, podejmuje decyzje w drodze uchwał, a wyraz w postaci dokumentowej (np. podpisanie umowy sprzedaży w imieniu OSP) jest czynnością będącą skutkiem działania całego organu stowarzyszenia.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu zgłoszenia do CRBR dokonuje osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji podmiotu. W przypadku OSP będą to zwykle prezesi albo inni członkowie zarządu, zgodnie z treścią statutu OSP. Wskazania wymaga, że do dokonania zgłoszenia do CRBR nie można dokonać za pośrednictwem pełnomocnika.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
4 I 2022 r.

27 grudnia 2021r. Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 17 grudnia 2021r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych

Informacja o zmianach między rządowym projektem ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (druk nr 1765) a uchwaloną 2 grudnia 2021 r. ustawą o ochotniczych strażach pożarnych przekazaną do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu.

Informacja dotyczy zmian wprowadzonych w trakcie procesu legislacyjnego w Sejmie w projekcie wniesionym przez Radę Ministrów, głównie w zakresie związanym z krytykowanymi przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej zapisami pierwotnego projektu.

W projekcie ustawy wprowadzono kilkadziesiąt poprawek, w tym zdecydowana część miała charakter redakcyjny i była następstwem propozycji jakie przedstawiło Biuro Legislacyjne Sejmu.

I. Najistotniejsze poprawki merytoryczne

1. W art. 3 pkt 1 usunięto zapisy, że OSP prowadzi działania ratownicze wyłącznie w przypadku, gdy są one organizowane i prowadzone przez Państwową Straż Pożarną (PSP). Umożliwi to podejmowanie takich działań przez OSP z własnej inicjatywy oraz w wyniku działań podejmowanych przez inne podmioty, w tym głównie władze gmin.
2. W art. 7 ust. 1 wprowadzono zapis, że obowiązek gminy w zakresie zawierania umów z OSP w sprawie prowadzenia działań dotyczy wszystkich OSP z terenu gminy. Poprzedni zapis potencjalnie dawał możliwość pomijania niektórych OSP w tym procesie, co skutkowałoby „wyrzuceniem” OSP poza zakres działania ustawy.
3. W art. 13 i 14 usunięto ograniczenia, które wprowadził Rząd, iż strażakowi OSP, który poniósł szkodę w czasie działań ratowniczych lub szkoleniu bądź w jego wyniku był niezdolny do pracy, prawo do świadczeń odszkodowawczych i rekompensaty pieniężnej za utratę zdrowia przysługiwało wyłącznie do sytuacji, gdy dysponowany jest przez Państwową Straż Pożarną do działań ratowniczych lub akcji ratowniczych. Był to regres w stosunku do uregulowania art. 26 i art. 26a ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Obecnie strażacy OSP odzyskają uprawnienia w zakresie świadczeń związanych z udziałem w szkoleniu i ćwiczeniach oraz innych działaniach, gdzie dysponentem nie będzie PSP
4. W art. 15 usunięto ograniczenia, które wprowadził Rząd, iż strażakowi OSP przysługuje prawo do ekwiwalentu wyłącznie do sytuacji, gdy dysponowany jest przez Państwową Straż Pożarną do działań ratowniczych lub akcji ratowniczych. Był to regres w stosunku do uregulowania art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Obecnie strażacy OSP odzyskają uprawnienia do ekwiwalentu w zakresie związanym z udziałem w szkoleniu i ćwiczeniach oraz innych działaniach, gdzie dysponentem nie będzie PSP.
5. W art. 24 usunięto ograniczenia, które wprowadził Rząd, w sprawie ochrony prawnokarnej strażaków OSP w stosunku do obecnie istniejącej i wynikającej z art. 27 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Zgodnie z propozycją rządową obejmowała ona wyłącznie sytuacje, w których strażacy OSP zostaną zadysponowani do działań przez Państwową Straż Pożarną.
   Obecnie ochroną prawną, taką jak funkcjonariuszy publicznych, objęci będą wszyscy strażacy OSP biorący udział w działaniach związanych z ochroną przeciwpożarową.
6. W art. 27 dodano osoby, którym przysługuje świadczenie ratownicze (dodatek do emerytury), do grona osób uprawnionych do uzyskania dodatkowych świadczeń (np. zniżek na przejazdy pojazdami komunikacji publicznej). Nadto przyznano prawo ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, by w uzasadnionych przypadkach mógł przyznać dodatkowe świadczenie.
7. W art. 39 (pierwotnie w projekcie oznaczonym jako art. 38) usunięto propozycję zmiany w art. 1 ust. 2 w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej przez dodanie zapisu pkt 10, który rozszerzał zakres działań Państwowej Straży Pożarnej o realizację zadań na potrzeby obrony państwa, ochrony ludności i obrony cywilnej. W konsekwencji prowadziło to do możliwości angażowania OSP przez PSP w działania w zakresie obrony państwa. Podważało się w ten sposób charakter ochotniczego strażactwa, którego posłannictwem jest ratowanie życia i mienia ludzkiego. Zapisy wpisywały dobrowolne stowarzyszenia w strukturę obrony państwa. Stąd tylko krok do stworzenia z OSP jednostek zmilitaryzowanych. Takie przyporządkowanie, w świetle uregu-lowań prawa wojny, pozwalać mogło, w okresie wojny, traktować przez drugie państwo prowadzące wojnę jednostek OSP na równi z jednostkami wojskowymi Państwa Polskiego, z wszelkimi tego konsekwencjami,

Wszystkie powyżej opisane zmiany należy traktować jako idące w kie-runku uwzględnienia słusznych postulatów kierowanych pod adresem projektu ustawy przez strażaków, a wyrażonych w stanowisku Zarządu Głównego ZOSP RP. Szczególnie wycofano się ze zmian, które pogarszały sytuację prawną strażaków OSP w porównaniu do rozwiązań prawnych wynikających z ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
Pozostałe zmiany nie miały istotnego znaczenia z punktu widzenia interesów OSP.

Pozostawione groźne zapisy z punktu widzenia OSP.

1. W art. 7 projektu ustawy wprowadzany zostaje obowiązek dla gminy zawarcia umowy z OSP zawierającej postanowienia dotyczące podejmowanych działań przez OSP. Przepis nie określa zakresu takiej umowy, co będzie powodować wiele problemów interpretacyjnych i sporów co do treści takiej umowy. Obecnie istniejące regulacje takiego obowiązku nie przewidują, a współpraca między gminami a OSP nie nastręcza problemów.
2. Art. 36 ogranicza swobodę dysponowania przez OSP swoim majątkiem w przypadku likwidacji stowarzyszenia. Jest to naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP).

Uchwała Nr 59/XVII/ 2021

Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych

Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 17 listopada 2021 roku

w sprawie: zajęcia stanowiska w sprawie projektu ustawy o ochotniczych strażach pożarnych

Na podstawie § 24 ust. 1 pkt 3 i 9 statutu Związku OSP RP w zw. z art. 21a ustawy
z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. z dnia 14 kwietnia 2021r. Dz.U. z 2021 r. poz. 869) Zarząd Główny Związku OSP RP postanawia:

§ 1

Negatywnie ocenić niekonsultowany Rządowy projekt ustawy o ochotniczych strażach pożarnych wniesiony do Sejmu 9 listopada 2021 r. (EW-020-718/21), który z jednej strony powiela wiele dotychczasowych rozwiązań z ustawy o ochronie przeciwpożarowej, a z drugiej wprowadza rozwiązania, które ograniczają samodzielność ochotniczych straży pożarnych, poddaje je pod kontrolę Państwowej Straży Pożarnej, zmniejsza uprawnienia strażaków ochotników w zakresie: ochrony prawnej, prawa do ekwiwalentu za udział w działaniach ratowniczych i szkoleniu, prawa do świadczeń odszkodowawczych i rekompensaty pieniężnej za utratę zdrowia.

§ 2

Przyjąć z zadowoleniem zmianę dotychczasowego stanowiska Rządu w sprawie dodatków do emerytur dla strażaków ochotników zawartą w projekcie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Otwiera to możliwość uchwalenia kompromisowych regulacji opartych o zgłoszony w 2017 r. obywatelski projekt poparty ponad 200 tys. podpisów oraz uchwalony przez Senat RP projekt ustawy w 2020 r. wobec, których dotychczas Rada Ministrów wyrażała negatywne stanowisko.
Opowiedzieć się za przyjęciem rozwiązań opartych o zgłoszony w 2017 r. obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nosi nr 34), który przewiduje minimalny okres udziału w działaniach ratowniczych na 10 lat i dodatek w wyższej wysokości niż projekt ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (20 zł za każdy udokumentowany rok).

§ 3

Podtrzymać dotychczasowe stanowisko Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, że dla osiągnięcia założonego celu w postaci zwiększenia efektywności działania ochotniczych straży pożarnych najlepszym rozwiązaniem byłaby stosowna nowelizacja ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Odrębnej regulacji wymaga tylko kwestia dodatków do emerytur dla strażaków OSP.

§ 4

Szczegółowe uwagi do projektu ustawy zawiera uzasadnienie niniejszej uchwały.

§ 5

Zarząd Główny zobowiązuje Prezydium ZG oraz Prezesa ZG do jak najszersze-go rozpropagowania stanowiska Związku oraz prezentowania go wobec władz państwowych.

§ 6

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Przewodniczący posiedzenia

Prezes Zarządu Głównego Związku OSP RP

Waldemar Pawlak

Oryginał Uchwały

Uzasadnienie do uchwały

Ocena prawna projektu ustawy

W dniu 08 listopada 2021 w podkrakowskich Zielonkach, województwo małopolskie odbyło się uroczyste podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych RP, a Generalną Dyrekcją Lasów Państwowych. Inicjatorem wydarzenia był Wiceminister Klimatu i Środowiska Edward Siarka w ścisłej współpracy z wymienionymi instytucjami. Dzięki podpisanej umowie do wszystkich Jednostek OSP w Naszym Kraju trafią Sadzonki Dębu, które mają upamiętniać 100-Lecie Istnienia Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Porozumienie z ramienia Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP podpisał Prezes Zarządu Głównego Dh Waldemar Pawlak, a Generalną Dyrekcję Lasów Państwowych reprezentował p.o. Dyrektor Józef Kubica.

Podpisanie dzisiejszej umowy jest wyrazem trwającej od lat współpracy między strażakami, a leśnikami w Polsce. Jednostki OSP w całym kraju od wielu lat ściśle działają na rzecz ochrony środowiska. Wiele razy Strażacy Ochotnicy pokazali, że są tam, gdzie ratunku potrzebuje Nasza przyroda, Nasze lasy. Zawsze możemy na nich liczyć. Za to dziś chcemy wam podziękować – Powiedział Edward Siarka Wiceminister Klimatu i Środowiska.

Po odzyskaniu Niepodległości Przez Nasz Kraj w wielu miejscach w Polsce sadzono symboliczne Trzy Dęby jako pamięć o trzech zaborach, które przeżyliśmy. Ta inicjatywa, którą dziś rozpoczynamy to nawiązanie do tej wspaniałej idei. Dzięki temu powiększymy lesistość w Naszym Kraju oraz co bardzo ważne poprawy warunków środowiskowych. Dziś chcemy, aby te dęby, były takim samym symbolem jak kiedyś, pokazaniem, że wychodziliśmy po za wymiar zwykłych działań ratowniczych powiedział Dh Waldemar Pawlak Prezes Zarządu Głównego Związku OSP RP.

Na koniec głos zabrał Dyrektor Generalny Lasów Państwowych Józef Kubica, który podziękował Strażakom ochotnikom za swój wieloletni wkład w rozwój środowiska i jego ochrony. Wspominając ciężką pracę Rycerzy Floriana w Kuźni Raciborskiej. Dziękuje za to, że bez wahania wjeżdżacie do lasu w celu ratowania tego wielkiego dobra narodowego jakim są Lasy. W dniu wielkiego święta 100-Lecia Związku OSP RP życzę wam wszystkiego najlepszego.

Na zakończenie wydarzenia przekazano trzy pamiątkowe Dęby dla Jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej w Owczarach Gmina Zielonki, Ochotniczej Straży Pożarnej w Siedlcu, Gmina Krzeszowice oraz gospodarzom Ochotniczej Straży Pożarnej w Zielonkach, Gmina Zielonki, którzy dokonali uroczystego posadzenia sadzonki Dębu.

W uroczystości wzięli udział także Dyrektor Zarządu Wykonawczego Związku OSP RP Dh Kazimierz Sady, Dyrektor Zarządu Wykonawczego ZOW ZOSP RP woj. Małopolskiego Dh Łukasz Łach, Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krakowie Paweł Szczygieł, Wójt Gminy Zielonki Bogusław Król oraz Komendant Gminny ZOSP RP w Zielonkach Dh Jan Palimąka.
AUTOR TOMASZ NOWAK
ZDJĘCIA TOMASZ NOWAK