Zgodnie z art. 15 ust. 1-2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490) strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny.

Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej “Monitor Polski” na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy.

W związku z powyższym ekwiwalent pieniężny strażakowi ratownikowi OSP przysługuje:

1) za czas uczestnictwa w działaniu ratowniczym,
2) za czas uczestnictwa w akcji ratowniczej,
3) za czas uczestnictwa w szkoleniu lub ćwiczeniu.

Słowo „ekwiwalent” (łac. aequivalens, -ntis od aeqvivalere ‘mieć taką samą wartość) oznacza rzecz przedstawiającą tę samą wartość, a mającą inną postać, np. ekwiwalent pieniężny. Odpowiada słowom „odpowiednik”, „równoważnik”. Zwykle w przypadku, gdy używane jest w tekstach prawnych wskazuje, czego jest równoważnikiem, np. ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, ekwiwalent za wyłączenie gruntów z upraw rolnych i prowadzenie upraw leśnych.

Ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach ma charakter bardziej zbliżony do świadczeń określanych w przepisach prawa pod nazwą „diet” związanych z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich, radnych, posłów, senatorów. Przyjmuje się, że jest to forma wynagrodzenia dla osób pełniących funkcje o wysokim stopniu użyteczności publicznej, stanowiąca rekompensatę za wykorzystywanie czasu wolnego w interesie dobra powszechnego. W przypadku strażaków ratowników OSP można mówić wprost o narażaniu życia i zdrowia w interesie dobra wspólnego.

Poniżej przywołane orzeczenia zachowują swoją aktualność w nowym stanie prawnym –

Zgodnie z tezą wyroku NSA ekwiwalent pieniężny, o jakim mowa w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229 ze zm.), stanowi odpowiednik wartości pracy strażaka ochotnika na rzecz ochrony przeciwpożarowej; nie jest on odpowiednikiem wynagrodzenia utraconego przez strażaka w związku z udziałem w działaniach ratowniczych lub szkoleniowych.

Jak stwierdziło KRIO w jednym z orzeczeń ekwiwalent, o jakim mowa w art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, stanowi równoważnik, odpowiednik wkładu wniesionego przez członka OSP, w postaci czasu, wysiłku i zdrowia, w ochronę przeciwpożarową, czyli w działanie mające na celu ochronę życia, zdrowia, mienia innych osób lub ochronę środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innymi zagrożeniami (patrz: orzeczenie Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu z dnia 8 października 2012 r., NA.III-0221-22/2012).

Sformułowanie ust. 2 art. 15 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych „nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto” wskazuje na możliwość kształtowania jego wysokości, gdzie jego górną granicą jest owa 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto. Wysokość ekwiwalentu ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały.

Rady gmin, na terenie których działają OSP powinny podjąć uchwały, w których ustalą wysokość ekwiwalentu przysługującego strażakom ratownikom OSP. Mogą oczywiście przyjąć maksymalną wysokość ekwiwalentu przewidzianą w ustawie, tj. 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto za godzinę udziału w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniu lub ćwiczeniu. Nie mogą jednak całkowicie pozbawić strażaków ratowników OSP prawa do tego ekwiwalentu, ponieważ ustawa przewiduje prawo dla strażaka ratownika OSP do tego ekwiwalentu, a uprawnieniem rady gminy jest jedynie ustalenie wysokości tego ekwiwalentu. Przyjęcie w uchwale rady gminy wysokości ekwiwalentu np. „0 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za godzinę udziału w działaniach ratowniczych lub w szkoleniu” stałoby w sprzeczności z zapisem ustawy, ponieważ prowadziłoby do pozbawienia tego prawa strażaka ratownika OSP.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej pod pojęciem „działań ratowniczych” (za udział w których przysługuje ekwiwalent) należy rozumieć każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Tak więc prawo dla strażaka ratownika OSP do otrzymania ekwiwalentu nie ogranicza się tylko do pożarów i zawężająca interpretacja art. 15 jest nieuprawniona.

Powyższa ustawowa definicja działań ratowniczych wynika z tego, iż ustawa o ochronie przeciwpożarowej szeroko traktuje pojęcie ochrony przeciwpożarowej. Czyni to w sposób odmienny od tradycyjnego pojęcia, wynikającego tylko z literalnego brzmienia słów.

W stosunku do stanu prawnego obowiązującego do końca 2021 r. wyłączono możliwość otrzymania przez strażaków OSP ekwiwalentu za udział w działaniach o charakterze prewencyjnym, gdy działania te OSP podejmować będzie samodzielnie lub z inicjatywy władz gminy. Ekwiwalent nie będzie przysługiwał bowiem za działania określone w art. 2 pkt 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. W przepisie tym wskazano, że pod pojęciem zapobieżenia powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia – rozumie się:

1. a) zapewnienie koniecznych warunków ochrony technicznej nieruchomościom i ruchomościom,
2. b) tworzenie warunków organizacyjnych i formalnoprawnych zapewniających ochronę ludzi i mienia, a także przeciwdziałających powstawaniu lub minimalizujących skutki pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych w zw. z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej pod pojęciem „akcji ratowniczych” (za udział w których przysługuje ekwiwalent) należy rozumieć działania organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną.

Można dokonać szeroko idącej interpretacji sformułowania „szkolenia lub ćwiczenia” (za udział w których przysługuje ekwiwalent), do których zaliczają się nie tylko szkolenia lub ćwiczenia ściśle pożarnicze, ale także szkolenia i ćwiczenia obejmujące ratownictwo medyczne, chemiczne, techniczne itd. Szkolenia lub ćwiczenia muszą być niezbędne dla wykonywania działań ratowniczych i akcji ratowniczych.

Terminy “szkolenie” i “ćwiczenie” odnoszą się zarówno do nabywania wiedzy teoretycznej (np. na wykładach, kursach, itp.), jak i praktycznej, np. poprzez udział w zawodach pożarniczych, manewrach i ćwiczeniach.

Roszczenie o wypłatę ekwiwalentu przysługuje strażakom ratownikom OSP, a nie samej OSP. OSP potwierdza organom gminy udział strażaka ra-townika OSP w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwi-czeniu i zakres czasowy tego udziału. Wypłata ekwiwalentu dokonywana jest na rzecz danego strażaka ratownika OSP. Nawet wtedy, gdy dokonuje się tego za pośrednictwem OSP. W przypadku niewypłacenia ekwiwalentu przez gminę lub w przypadku wypłacenia go w zaniżonej wysokości z rosz-czeniem wobec gminy występuje dany strażak ratownik OSP. Wierzytelność może być dochodzona na drodze postępowania sądowego (sąd powszechny, wydział cywilny). Zrzeczenie się prawa do ekwiwalentu jest prawnie do-puszczalne, ponieważ wierzytelność nie ma charakteru świadczenia należne-go ze stosunku pracy. Uczynić to jednak może wyłącznie osoba uprawniona, a więc strażak ratownik OSP, któremu ten ekwiwalent przysługuje. Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie wskazuje w jakim ter-minie ma zostać wypłacony ekwiwalent. W takim wypadku przyjmuje się zasadę niezwłoczności wypłaty po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Formą wezwania do zapłaty mogą być np. zestawienia udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szko-leniach lub ćwiczeniach, które są podstawą do naliczenia i wypłaty ekwiwa-lentu z budżetu gminy. Termin „niezwłocznie” oznacza termin realny, mający na względzie okoliczności miejsca i czasu. Nie można go utożsamiać z termi-nem natychmiastowym. Przy ocenie omawianego problemu bowiem nie można pomijać wskazań zawartych w art. 354 § 1 i art. 355 k.c. W praktyce czas niezbędny dłużnikowi do niezwłocznego wykonania zobowiązania kształtować się będzie niejednolicie. Spełnienie świadczenia stosownie do wezwania uzależnione może być nieraz od przedsięwzięcia różnych, zawiłych często, czynności natury kasowej i księgowej. Wszystkie te okoliczności rzu-tują więc na czas, jaki jest potrzebny dłużnikowi do dostosowania się do we-zwania wierzyciela. W typowych sytuacjach, gdy z okoliczności nic innego nie wynika, należy przyjmować, że spełnienie świadczenia oznacza spełnie-nie w terminie 14 dni od wezwania (tak np. SN w orz. z dnia 28 maja 1991 r., II CR 623/90).

Na etapie poprzedzającym proces sądowy w imieniu strażaków ratowników OSP w charakterze ich pełnomocnika mogą występować np. przedstawiciele władz danej OSP. Na etapie procesu sądowego pełnomocnikiem procesowym strażaków ratowników OSP w sporze z gminą może być adwokat lub radca prawny. W przypadku gdyby strażacy ratownicy OSP wytoczyli gminie powództwo w jednym piśmie procesowym (co jest dopuszczalne) wtedy pełnomocnikami procesowymi mogliby być poszczególni współuczestnicy sporu.

Odmowa wypłaty ekwiwalentu daje prawo strażakom ratownikom OSP do wystąpienia przeciwko gminie na drogę postępowania sądowego.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
10 I 2022 r.

Wykaz opinii prawnych do ściągnięcia:

Art. 29 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1372 z póź. zm.) wprowadza generalną zasadę, iż koszty funkcjonowania jednostek ochrony przeciwpożarowej pokrywane są z:

1) budżetu państwa,

2) budżetów jednostek samorządu terytorialnego,

3) dochodów instytucji ubezpieczeniowych, ubezpieczających osoby prawne i fizyczne,

4) środków własnych podmiotów, o których mowa w art. 17, które uzyskały zgodę ministra właściwego do spraw wewnętrznych na utworzenie jednostki ochrony przeciwpożarowej.

Przy tym przepis ten nie wskazuje na ograniczenia w zakresie finansowania jednostek ochrony przeciwpożarowej, byleby pokrywane koszty związane były z funkcjonowaniem jednostki ochrony przeciwpożarowej. Kolejne przepisy rozdziału 6 ustawy o ochronie przeciwpożarowej – „Świadczenia finansowe i rzeczowe” mają charakter doprecyzowujący ogólną zasadę określoną w art. 29.

Z punktu widzenia ochotniczych straży pożarnych (dalej określanych jako OSP) najistotniejsze jest finansowanie ich działalności przez jednostki samorządu terytorialnego, ponieważ podmioty te w największym zakresie brać będą udział w finansowaniu działalności OSP. W szczególności dotyczy to Gminy, na terenie której dana OSP ma swoją siedzibę.

Zapisy art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej stanowiące, iż koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej OSP, bezpłatnego umundurowania członków OSP, ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej członków ochotniczej straży pożarnej i młodzieżowej drużyny pożarniczej ( przy czym ubezpieczenie może być imienne lub zbiorowe nieimienne), koszty okresowych badań lekarskich, o których mowa w art. 28 ust. 6 ponosi gmina. Ponoszenie powyższych kosztów powinno być realizowane bezpośrednio, a nie w formie dotacji. Potwierdza to teza uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z 14 sierpnia 2007 r. 121/K/2007 stanowiąca, iż koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej ponosi gmina, zatem wydatki te powinny być realizowane bezpośrednio z budżetu gminy, nie zaś w formie dotacji. Identyczne stanowisko w tej sprawie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt ISA/OI 396/18.

Zapisy zawarte w przepisie przytoczonym powyżej są przykładowe i nie wyczerpują całego zakresu finansowania OSP, ponieważ muszą być powiązane z brzmieniem art. 29 ustawy. Ponadto wskazują na bezwzględne obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie finansowania OSP. Zostały zaś enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę niektóre z nich by zwrócić uwagę na ich ważkość, a ponadto odróżnić od części kosztów, które w przypadku OSP ponosi budżet państwa – udział w kosztach utrzymania OSP będących w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym, koszty szkoleń prowadzonych dla członków OSP przez Państwową Straż Pożarną (art. 34 i art. 35 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).

Ustawodawca intencjonalnie ponad „wyposażenie, utrzymanie, wyszkolenie” zawarł w przepisie również nieostre pojęcie „gotowości bojowej” które nie ma sztywno ustalonych granic, a jedynie wytycza pewien kierunek, który powinna obrać osoba interpretująca art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Sam prawodawca nie określił katalogu zamkniętego spraw/rzeczy, które mieszczą się w analizowanym zwrocie. Uczynił to ze względu na niemożność określenia w ustawie wszelkich spraw/rzeczy, które są niezbędne i konieczne by OSP mogła prawidłowo funkcjonować i prowadzić działania, które stanowią istotę jej bytu.

Wydatkując środki z budżetu gminy, na sprawę/rzecz, która nie mieści się w definicji „wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia” należy zadać sobie pytanie czy jest ona niezbędna dla dalszego funkcjonowania OSP? Czy bez danego wydatku OSP będzie mogła dalej funkcjonować, czy brak finansowania zablokuje lub znacznie utrudni działanie OSP, a tym samym przekreśli możliwość spełniania celu dla jakiego została powołana.

Przy udzielaniu odpowiedzi na powyższe pytania należy pamiętać o celu istnienia OSP oraz jej charakterze. OSP zgodnie z art. 15 ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest jedną z jednostek ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z art. 19 ust. 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej ochotnicza straż pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Do zadań ochotniczych straży pożarnych należy w szczególności:

1) walka z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami;

2) organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej pozwalających na rozwinięcie sprawności wykorzystywanej w działaniach ratowniczych;

3) organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;

4) upowszechnianie i wspieranie form współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi w zakresie ochrony przeciwpożarowej;

5) propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wyniku pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Jeżeli zagłębić się w analizę zwrotu „gotowość bojowa” należy w pierwszej kolejności odnieść się do racjonalności ustawodawcy. Wydatki związane z gotowością bojową nie mieszczą się w ramach „wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia”, jednakże pozwalają na sprawne działanie OSP oraz wypełnianie celów dla jakich została powołana. Każdy taki przypadek należy rozpatrzeć indywidualnie, skoro ustawodawca pozostawił pewną swobodę w finansowaniu OSP poprzez umieszczenie w przepisie sformułowania „gotowość bojowa” to nie należy jej ograniczać zamkniętym katalogiem.

Można jedynie przytoczyć przykład wydatku, który jest kwalifikowany jako poniesiony na rzecz zapewnienia gotowości bojowej OSP. Pojazd pożarniczy jest niezbędny dla sprawnego funkcjonowania OSP? Bez pojazdu OSP nie jest w stanie wypełniać właściwie zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Przepisy szczególne stawiają specjalne wymagania dla pojazdu pożarniczego bez spełnienia, których nie mógłby on być wykorzystany w akcji. Przykładem takim jest art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jednolity: Dz. U. 2019 r. poz. 2214), który stanowi, że ubezpieczeniem obowiązkowym jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Bez wymaganego ubezpieczenia nie jest możliwe wykorzystanie pojazdu pożarniczego zgodnie z jego przeznaczeniem. Cykliczne przeglądy pojazdu oraz jego naprawy są niezbędne dla zapewnienia jego ciągłej i nieprzerwanej sprawności pojazdu co zapewnia gotowość bojową OSP.

Z pewnością w ramach „gotowości bojowej” mieszczą się sprawy/rzeczy, które są niezbędny dla sprawnego i prawidłowego funkcjonowania OSP, które pozwalają spełniać jej cele, jednocześnie będące powiązane z jej standardowym funkcjonowaniem i mieszczące się w granicach działalności dla jakich istnieje OSP.

Obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej wynikają także z treści art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 506 z póź. zm.), które zaliczone zostały do zadań użyteczności publicznej gminy (art. 9 ust. 4 ustawy).

Z powyższymi przepisami powiązane są normy dotyczące sposobów finansowania przedsięwzięć ze środków publicznych. Zastosowanie tu mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.), a to z uwagi na treść jej art. 219 ust. 2, art. 218 i art. 221.

Ważnym zapisem, odnoszącym się do sytuacji OSP, jest możliwości finansowania ich działalności w zakresie wykraczającym poza unormowanie zawarte w art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Art. 32 ust. 3b stanowi, że jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać ochotniczym strażom pożarnym środki pieniężne w formie dotacji. Sam tytuł ustawy o ochronie przeciwpożarowej przesądza, na jakie zadania ochotnicza straż pożarna może otrzymać dotacje na podstawie jej przepisów (clara non sunt interpretanda). Przeznaczeniem dotacji z art. 32 ust. 3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest finansowanie poszczególnych składników kosztów z ust. 2 i 3 art. 32 tej ustawy (patrz: uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r. 98/K/2009, uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r. 88/K/2009).

Przytoczony przepis dotyczy wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, a więc szczebla gminnego, powiatowego i wojewódzkiego. Zapis ten upraszcza procedury udzielania na rzecz jednostek ochotniczych straży pożarnych dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego, w zakresie, w jakim nie obejmuje tych jednostek finansowanie objęte zapisami art. 32 ust. 2 – 3. Koreluje on z przepisami ustawy o finansach publicznych, a w szczególności z zapisem art. 219 ust. 2, który przewiduje, iż z budżetu jednostki samorządu terytorialnego mogą być udzielane dotacje przedmiotowe również innym podmiotom niż samorządowym zakładom budżetowym, o ile tak stanowią odrębne przepisy (w przypadku OSP tym przepisem jest powyżej powołany art. 32 ust. 3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej).

Tryb udzielania dotacji w oparciu o normę art. 219 ust. 2 ustawy o finansach publicznych jest prostszy niż w przypadku dotacji podmiotowej udzielanej na podstawie art. 218 ustawy o finansach publicznych. Kwoty i zakres dotacji musi jedynie określić uchwała budżetowa danej jednostki samorządu terytorialnego.

Warto zwrócić uwagę na tezę zawartą w uchwale Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu z dnia 28 listopada 2012 r. 21/l 482/2012, która stanowi, że przepis art. 32 ust. 3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej stanowiący, że jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać ochotniczym strażom pożarnym środki pieniężne w formie dotacji, stanowi podstawę do udzielania dotacji dla ochotniczej straży pożarnej przez zaplanowanie przez radę gminy wydatku w budżecie gminy.

Przepis ten nie wyłącza jednocześnie możliwości uzyskiwania dotacji z jednostek samorządu terytorialnego na podstawie art. 218 ustawy o finansach publicznych.

W konkluzji do powyższych rozważań należy stwierdzić, że zadania przewidziane w art. 29 i art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej Gmina (na terenie której ma siedzibę dana OSP) finansuje OSP bezpośrednio w oparciu o przepisy tejże ustawy, zaś cele wykraczające poza koszty funkcjonowania OSP określone w ustawie o ochronie przeciwpożarowej mogą być finansowane przez Gminę w trybie art. 219 ust. 2, bądź art. 218 ustawy o finansach publicznych, oczywiście z zachowaniem wszelkich przewidzianych prawem warunków.

Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt ISA/OI 396/18, przepis art. 32 ust. 3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej wyraża podstawę prawną do udzielenia w nim przewidzianej dotacji celowej dla ochotniczej straży pożarnej. Natomiast jego stosowanie jest związane ze stosowaniem przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, które mają charakter proceduralny i ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zawierającą tytuł prawny do udzielania dotacji celowej i określającą jej przeznaczenie.

Jednostki samorządu terytorialnego (szczebla powiatowego i wojewódzkiego oraz gminnego, z wyłączeniem gminy, na której terenie działa dana OSP – jej dotyczyło zdanie poprzednie) mogą finansować działalność OSP w trybie art. 32 ust. 3 b ustawy o ochronie przeciwpożarowej, albo w trybie art. 219 ust. 2, bądź art. 218 ustawy o finansach publicznych.

Tak więc, np. współfinansowanie kosztów nabycia przez OSP samochodu pożarniczego, który nie jest własnością Gminy, ponosi Gmina w ramach uregulowań ustawy o ochronie przeciwpożarowej, ponieważ są to koszty związane z wyposażeniem jednostki ochrony przeciwpożarowej (art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Te same wydatki na rzecz OSP mogą być finansowane (współfinansowane) przez inne jednostki samorządu terytorialnego, ale jedynie w oparciu o inne podstawy prawne.

Również koszty o charakterze inwestycyjnym dotyczące rozbudowy strażnicy OSP będącej jej własnością oraz koszty jej utrzymania w zakresie związanym z utrzymaniem gotowości bojowej OSP, mogą być finansowane (współfinansowane) przez Gminę w ramach art. 32. ust. 2. Podjęta uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Łodzi z dnia 22 kwietnia 2013 r., WA 4120-4/2013/w/ stanowi, że modernizacja budynku, w którym stacjonuje ochotnicza straż pożarna i w którym przeważającą część powierzchni ogólnej zajmuje pomieszczenie stanowiące socjalne i organizacyjne zaplecze jednostki ochotniczej straży pożarnej, nawet jeśli służy miejscowej społeczności jako świetlica wiejska, może być finansowana przez gminę, albowiem mieści się w pojęciu kosztów utrzymania ochotniczej straży pożarnej w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Warto przytoczyć część uzasadnienia powyższej uchwały: „Należy wskazać, że zgodnie z dotychczasowym stanowiskiem Izby, nie ma przeszkód natury prawnej by gmina mogła ponosić koszty remontu, czy rozbudowy budynków stanowiących własność jednostek ochotniczej straży pożarnej. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej ponosi gmina, z zastrzeżeniem art. 35 ust. 1, zgodnie z którym koszty szkolenia członków ochotniczej straży pożarnej prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna. Na przywołane koszty mogą składać się zarówno wydatki bieżące, jak również majątkowe, ponoszone na finansowanie zadań inwestycyjnych celem utrzymania oraz zapewnienie gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej. Przepisy obowiązującego prawa nie nakazują gminom inwestowania wyłącznie na własnych nieruchomościach, ani nie sprzeciwiają się inwestowaniu przez gminy na nieruchomościach stanowiących własność innych podmiotów. Z punktu widzenia legalności wydatku z budżetu gminy nie ma znaczenia, czy gmina dokonuje inwestycji na własnej, czy na cudzej nieruchomości. Treść art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej prowadzi w ocenie Izby do wniosku, że w ramach kosztów utrzymania legalne będą wydatki związane również z remontem, rozbudową, a także budową budynku strażnicy należącej do danej jednostki ochotniczej straży pożarnej. Powyższe oznacza, że wyznacznikiem dokonania wydatku z budżetu gminy pozostaje okoliczność, czy dany wydatek pozostaje w związku z utrzymaniem gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej, przy czym ustawodawca nie wskazuje zamkniętego katalogu czynności, które zapewniają, gotowość bojową, ani też nie wymaga bezpośredniego związku pomiędzy tymi czynnościami i gotowością bojową. Jednocześnie należy stwierdzić, że dopuszczalność poniesienia wydatku jest niewystarczająca do oceny, czy wydatek winien być poniesiony. Z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika m.in., że wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Dlatego gmina, podejmując decyzję w przedmiocie dofinansowania modernizacji strażnicy, powinna przeanalizować zagadnienie pod kątem celowości wydatku dla potrzeb zapewnienia gotowości bojowej OSP. Wskazana analiza powinna poprzedzać podjęcie przez gminę decyzji w przedmiocie realizacji zarówno wydatku bieżącego, jak i wydatku o charakterze inwestycyjnym. Jeżeli rozbudowa jest konieczna np. dla uzyskania dodatkowych garaży dla samochodów bądź sprzętu to pozytywna odpowiedź o możliwości sfinansowania wydatku przez gminę jest oczywista, w przeciwnym razie należy uznać, że ponoszone wydatki nie mają bezpośredniego związku z utrzymaniem OSP jako jednostki bojowej i jako takie nie mogą być poniesione.”

Można więc stwierdzić, że jeżeli dana inwestycja/modernizacja strażnicy będzie mieściła się w ponoszeniu kosztów wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej OSP to podstawą prawną finansowania będzie art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Jeżeli natomiast inwestycja/modernizacja nie będzie się mieściła w ramach art. 32 ust. 2 (ewentualnie ust. 3b) to koszty te mogą być finansowane (współfinansowane) przez Gminę (a także inne jednostki samorządu terytorialnego), ale już tylko w ramach uregulowań ustawy o finansach publicznych.

Podkreślić należy, iż gmina posiada prawny obowiązek finansowania działalności OSP w ramach art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Ponad powyższy przepis należy wskazać dodatkową podstawę prawną dla finansowania działalności OSP. W przeciwieństwie do art. 32 ust. 2-3 finansowanie OSP w oparciu o art. 33a ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest dobrowolne i nie tworzy obowiązku prawnego.

Zgodnie z art. 33a ustawy o ochronie przeciwpożarowej koszty realizacji zadań, o których mowa w art. 19 ust. 1a pkt 2-5, mogą być pokrywane z:

1) budżetu państwa;

2) budżetów jednostek samorządu terytorialnego;

3) środków przekazywanych przez jednostki organizacyjne, w szczególności stowarzyszenia, fundacje i instytucje ubezpieczeniowe.

Wysokość środków finansowych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest określana corocznie przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Minister właściwy do spraw wewnętrznych dokonuje rozdziału środków finansowych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, na podstawie wniosków złożonych przez ochotnicze straże pożarne za pośrednictwem komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej właściwego ze względu na teren działania tej straży.

We wniosku wskazuje się cel realizowanego zadania zgodny z art. 19 ust. 1a pkt 2-5. Do wniosku dołącza się opinię komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej właściwego ze względu na teren działania tej straży.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać ochotniczym strażom pożarnym środki pieniężne w formie dotacji.

Zdania które mogą być finansowane w oparciu o art. 33a to:

1. organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej pozwalających na rozwinięcie sprawności wykorzystywanej w działaniach ratowniczych;
2. organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
3. upowszechnianie i wspieranie form współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
4. propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wyniku pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Podsumowując, środki przekazywane przez gminę na rzecz OSP stanowią podstawowe źródło jej finansowania. Jednakże fundusze przyznawane przez gminy nie wykluczają otrzymywania finansowania z innych źródeł.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
5 XII 2019  r.

W związku z treścią rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2016 r. Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) – RODO – informujemy, iż ZOSP RP podjął prace nad przyjęciem Kodeksu Postępowania Związku OSP RP w sprawie ochrony danych osobowych. Kodeksu będzie określał w szczególności:

a) zasady i warunki rzetelnego i przejrzystego przetwarzania danych osobowych przez członków Związku OSP RP (tj. OSP);

b) zasady ochrony prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez członków Związku OSP RP jako administratorów danych osobowych w określonych kontekstach;

c) zasady zbierania i przetwarzania danych osobowych przez członków Związku OSP RP;

d) odpowiednie środki i procedury techniczne i organizacyjne, zapewniające zgodność przetwarzania danych osobowych przez członków Związku OSP RP zgodnie z RODO;

e) środki i procedury zapewniające zgodność przetwarzania danych osobowych przez członków Związku OSP RP, o których mowa w art. 24 i 25 RODO, oraz środków zapewniających bezpieczeństwo przetwarzania, o których mowa w art. 32 RODO;

f) inne elementy, o których mowa w art. 40 ust. 2 RODO.

Jednocześnie informujemy o jednej z ważniejszych podstaw prawnych przetwarzania danych osobowych przez OSP. Podstawą prawną nadającą legalność przetwarzania danych osobowych osób poszkodowanych przez OSP jest art. 6 ust. 1 lit. d RODO, zgodnie z którym przetwarzanie jest zgodne z prawem w przypadku, gdy przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. d RODO przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne wtedy, gdy jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej. Administrator danych może powołać się na tą postawę przetwarzania danych, gdy:

1) dochodzi do zagrożenia żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej,

2) ochrona tych interesów nie jest możliwa w inny sposób, tylko przetwarzając dane osobowe.

Z dniem 1 października 2017 r. w życie weszła ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 405).

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi pracodawcy lub inni organizatorzy w zakresie takiej działalności są obowiązani do uzyskania informacji, czy dane tej osoby są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym.

W przypadku OSP powyższa sytuacja będzie występować w stosunku do opiekuna członków MDP. Przywołać tu można również sytuację gdy OSP organizuje wypoczynek dla dzieci i młodzieży, zawody, konkursy, zbiórki, turnieje oraz wszelkie inne formy pracy z małoletnimi.

W takiej sytuacji zgodnie z postanowieniami ustawy OSP jest zobowiązana do uzyskania informacji, czy dane osoby dopuszczonej do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym.

Instrukcja w jaki sposób uzyskać tego typu informacje został zamieszczona na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości pod niżej podanym adresem:

https://bip.ms.gov.pl/pl/rejestry-i-ewidencje/rejestr-sprawcow-przestepstw-na-tle-seksualnym/ogolne-informacje-o-rejestrze-sprawcow-przestepstw-na-tle-seksualnym/

Warto również wspomnieć o wyjątku od art. 21 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym znajdującym się w art. 21 ust. 2-3 niniejszej ustawy.

Zgodnie z art. 21 ust. 2-3 ustawy wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane przed dopuszczeniem do działalności, o której mowa w ust. 1, rodziny małoletniego lub osoby znanej rodzicom małoletniego osobiście i wykonywanej w stosunku do własnych małoletnich dzieci lub małoletnich dzieci znajomych. Przez rodzinę, o której mowa w ust. 2, należy rozumieć osoby spokrewnione albo osoby niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku oraz wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Podsumowując, OSP nie jest zobowiązana do uzyskania informacji, czy dane osoby dopuszczonej do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym, jeżeli w konkretnej sytuacji występują przesłanki z art. 21 ust. 2.

Dla lepszego zabezpieczenia interesów OSP, w przypadku wystąpienia omówionego wyjątku, rekomendujemy tego typu przypadki potwierdzić pisemnie. Dlatego też zamieszczamy wzór propozycji oświadczenia do wypełnienia dla rodziców małoletnich przynależących do OSP/biorących udział w wypoczynku organizowanym przez OSP itp., gdzie zaistniał wyjątek przewidziany w art. 21 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
15 III 2018 r.

W związku z przyjęciem ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1923) zostały wprowadzone istotne zmiany w ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity z dnia 15 września 2015 r. Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 z późn. zm.), które mogą mieć wpływ na działalność ochotniczych straży pożarnych. Następuje uproszczenie i ułatwienie procedury tworzenia stowarzyszeń, a co za tym idzie proces tworzenia OSP staje się przystępniejszy. Opisane poniżej zmiany weszły w życie z dniem 20 maja 2016 r.

Pierwszą z istotnych zmian, które mogą mieć istotne znaczenie dla OSP jest przyznanie stowarzyszeniom uprawnienia do reprezentowania w zakresie swoich celów statutowych interesów swoich członków wobec organów władzy publicznej (art. 1 ust. 2).

Została zmniejszona liczba osób, które są niezbędne do założenia stowarzyszenia z 15 do 7, co w znacznym stopniu ułatwia zakładanie nowych OSP. Zebranie i utrzymanie 15 osób stanowiło dotychczas znaczącą barierę i utrudniało tworzenie nowych stowarzyszeń. Założyciele stowarzyszenia uchwalają statut oraz wybierają komitet założycielski albo władze stowarzyszenia (art. 9).

Od 20 maja 2016 r. zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach stowarzyszenie opiera działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich członków.

W art. 10 ustawy został dodany nowy punkt 5a wprowadzający możliwość otrzymania przez członków zarządu wynagrodzenia za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją. Jednakże należy zaznaczyć, iż ustawodawca wprowadził ten przepis z zamiarem wyjątkowości jego zastosowania. Zapis dotyczy przede wszystkim dużych stowarzyszeń. Powyższa możliwość wykorzystywana jest przede wszystkim, gdy czynności wykonywane przez członków zarządu zbliżone będą w swojej formie do tradycyjnych warunków zatrudnienia.

Nowelizacja dodała całkowicie nowe przepisy, którymi są art. 10a i 10b, regulujące zasady tworzenia terenowych jednostek organizacyjnych przez stowarzyszenia. Fakt tworzenia terenowych jednostek organizacyjnych nie ma większego znaczenia przy omawianiu zmian ustawy o stowarzyszeniach mających wpływ na działalność OSP.

W art. 11 dodano ust. 4, który stanowi, że w umowach między stowarzyszeniem, a członkiem zarządu oraz w sporach z nim stowarzyszenie reprezentuje członek organu kontroli wewnętrznej wskazany w uchwale tego organu lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zebrania członków. Jest to analogiczne rozwiązanie do rozwiązania przyjętego w kodeksie spółek handlowych w odniesieniu do spółek kapitałowych. Zazwyczaj w przypadku OSP organem kontroli wewnętrznej jest komisja rewizyjna. Czyli istnieją dwie drogi reprezentacji stowarzyszenia w umowach lub sporach z członkiem zarządu:

1) komisja rewizyjna podejmuje uchwałę wskazującą, który z jej członków będzie reprezentował stowarzyszenie,

2) walne zebranie członków podejmuje stosowną uchwałę, w której wyznacza pełnomocnika.

Należy zauważyć, że pełnomocnikiem może być również osoba nieprzynależąca do danej OSP.

Nowym rozwiązaniem wprowadzonym przez ustawę zmieniającą ustawę Prawo o stowarzyszeniach jest zmiana zawarta w art. 12. Zgodnie z nowym stanem prawnym, to zarząd a nie tak jak do tej pory komitet założycielski składa wniosek o wpis stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego wraz ze statutem, listą założycieli, zawierającą imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli, protokołem z wyboru władz stowarzyszenia oraz adresem siedziby stowarzyszenia. Wniosek, który zostaje złożony do KRS musi zostać podpisany przez wszystkich członków zarządu.

Art. od 13-15 zostają uchylone. Przepisy te dotyczyły postępowania rejestrowego w ramach wpisu stowarzyszenia do rejestru KRS. Uchylenie powyższych przepisów znosi nadzór organu nadzorującego na etapie rejestracji stowarzyszenia czyli możliwość wypowiedzenia się w sprawie wniosku o rejestrację stowarzyszenia oraz przystąpienia do postępowania jako zainteresowany.

Ustawodawca zmienił całkowicie art. 16, który został znacznie rozbudowany. Nowe brzmienie art. 16 stanowi, że sąd rejestrowy wydaje postanowienie o wpisie stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego po stwierdzeniu, że jego statut jest zgodny z przepisami prawa i założyciele spełniają wymagania określone ustawą. Sąd rejestrowy przed wydaniem postanowienia o wpisie, jeżeli uzna za niezbędne dokonanie dodatkowych ustaleń, wyznacza w tym celu posiedzenie wyjaśniające. Sąd rejestrowy oddala wniosek o wpis stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego, jeżeli nie spełnia ono warunków określonych w przepisach prawa. O wpisie stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego sąd zawiadamia właściwy organ nadzorujący, przesyłając mu jednocześnie odpis postanowienia o wpisie, statut stowarzyszenia, listę założycieli i podjęte uchwały. O wykreśleniu stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego sąd zawiadamia właściwy organ nadzorujący, przesyłając mu odpis postanowienia o wykreśleniu.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego. Za czynności niezbędne do rozpoczęcia działalności przez stowarzyszenie dokonane na rzecz stowarzyszenia przed jego wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego członkowie zarządu odpowiadają wobec osób trzecich solidarnie. Po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego za zobowiązania wynikające z tych czynności stowarzyszenie odpowiada tak jak za zaciągnięte przez siebie. Postępowanie w sprawach o wpis lub zmianę wpisu stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń jest wolne od opłat sądowych.

Zmiany nie ominęły również art. 21, który w nowym brzmieniu stanowi, że zarząd stowarzyszenia ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić sąd rejestrowy o zmianie statutu. W sprawie wpisu zmiany statutu stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego stosuje się odpowiednio zasady i tryb przewidziane dla wpisu stowarzyszenia do tego rejestru. Sąd rejestrowy dokonuje wpisu zmian statutu do Krajowego Rejestru Sądowego po stwierdzeniu, że są one zgodne z obowiązującym statutem. O wpisie zmiany statutu stowarzyszenia sąd zawiadamia właściwy organ nadzorujący, przesyłając mu odpis postanowienia i tekst jednolity zmienionego statutu.

W art. 25 zostało dookreślone, iż organ nadzoru wykonuje swoje uprawnienia wyłącznie w zakresie legalności działalności stowarzyszenia, a w przypadku żądania wyjaśnień zobowiązany jest do uzasadnienia swojego żądania. Z powyższego należy wysnuć wniosek, że organ bada działania podejmowane przez stowarzyszenie tylko co do ich zgodności z prawem. Przedmiotem badania organu nie może być np. słuszność decyzji podjętej przez stowarzyszenie.

Organ nadzorujący ma prawo w wyznaczonym terminie żądać:

1) dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia odpisów uchwał walnego zebrania członków,

2) niezbędnych wyjaśnień od władz stowarzyszenia.

W przypadku OSP organem tym jest starosty właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia – art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach wyróżnia dwa rodzaje stowarzyszeń, tzw. stowarzyszenia rejestrowe i stowarzyszenia zwykłe. Zazwyczaj OSP tworzone są w formie stowarzyszeń rejestrowych, czyli zarejestrowanych w KRS i posiadających osobowością prawną.

Jednakże czasami występują również OSP , które przybrały formę stowarzyszenia zwykłego, czyli nie posiadające osobowości prawnej i niezarejestrowane w KRS. Sytuacje takie występują jednak bardzo rzadko. Taka uproszczona forma stowarzyszenia została uregulowana w rozdziale 6 ustawy. Nowelizacja przyznaje stowarzyszeniom zwykłym tzw. ułomną osobowość prawną. Na podstawie art. 331 kodeksu cywilnego do stowarzyszeń zwykłych odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy dotyczące osób prawnych. Od tej pory stowarzyszenie zwykłe może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Każdy członek stowarzyszenia zwykłego odpowiada za jego zobowiązania bez ograniczeń, całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem. Odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia zwykłego okaże się bezskuteczna.

Stowarzyszenia rejestrowe zarejestrowane są w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego, natomiast dla stowarzyszeń zwykłych została stworzona tzw. ewidencja. Każde stowarzyszenie zwykłe będzie wpisane do nowej ewidencji. Dane jakie należy dołączyć do wniosku o wpis do ewidencji zostały określone w art. 40 ust. 5 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Jednakże jak już zostało zaznaczone w praktyce rzadko można spotkać OSP, które są stowarzyszeniami zwykłymi.

Nowelizacja wprowadziła również sporo zmian redakcyjnych w poszczególnych przepisach, jednakże nie zmieniają one samego sensu i wykładni przepisów.

Warto również wspomnieć o możliwości przekształcenia stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe wprowadzonej również ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw. Zostały stworzone całkowicie nowe przepis, które zostały usytuowane w art. 42a-42e. Jednakże wchodzą one w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2017 r.

Art. 8 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw stanowi, że w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli do 20 maja 2018 r.), stowarzyszenia działające na podstawie przepisów dotychczasowych dostosują swoje statuty do wymagań ustawy Prawo o stowarzyszeniach, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną.

informację przygotował
adw. Krzysztof M. Miazga
16 XII 2016 r.