Pasjonaci dokumentowania historii Ochotniczych Straży Pożarnych oraz aktywni kronikarze OSP spotkali się na Ogólnopolskim Spotkaniu Kronikarzy, które odbyło się w dniach 11–13 września 2026 roku w Kaliszu – najstarszym mieście w Polsce.

W piątek 11 września w Bibliotece Uniwersytetu Kaliskiego uczestnicy zaprezentowali przywiezione ze sobą kroniki oraz wymienili się doświadczeniami w ich prowadzeniu. Spotkanie poprowadziła mgr Małgorzata Judasz, sekretarz Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSPRP, która udzieliła cennych konsultacji i wskazówek metodycznych.

Następnego dnia kronikarze byli gośćmi Komendanta Miejskiego PSP w Kaliszu, st. bryg. Romana Mateckiego. Zapoznali się z historią, działalnością oraz zbiorami zgromadzonymi w KM PSP. Podkreślono wówczas dwa kluczowe aspekty: szeroką aktywność edukacyjną prowadzoną z młodzieżą oraz systematyczne gromadzenie zbiorów kronik i wydawnictw strażackich. Tego samego dnia uczestnicy zwiedzili siedzibę najstarszej na ziemiach zaboru rosyjskiego ochotniczej straży pożarnej. Mogli tam zobaczyć historyczne kroniki OSP Kalisz (założonej w 1864 roku) oraz cenne sztandary, ze szczególnym uwzględnieniem sztandaru ufundowanego z okazji 50-lecia istnienia jednostki. Barwną historię OSP przybliżył jej prezes, Grzegorz Kuświk.

W dalszej części dnia odbyły się grupowe seminaria tematyczne oraz konwersatorium pt. „Źródła do dziejów ochotniczych straży pożarnych”, poprowadzone przez naukowców Uniwersytetu Kaliskiego: prof. Ewę Andrysiak i prof. Piotra Gołdyna. Z kolei dyrektor Biblioteki Uniwersytetu Kaliskiego, dr Elżbieta Steczek-Czerniawska, oraz dr Marcin Mikołajczyk zaprezentowali bogate zbiory biblioteczne. Z okazji spotkania zorganizowano wystawę publikacji strażackich poświęconą m.in. ratownictwu i ochronie ludności. Wśród prezentowanych materiałów znalazły się wydawnictwa ZG ZOSP RP, w tym Analizy Strategiczne (tomy 1–8) oraz albumy strażackie.

Kronikarze zapoznali się także z historią słynnej w ruchu strażackim firmy produkującej m.in. hełmy strażackie, działającej obecnie jako Brandbull Polska S.A. Przedstawili ją przedstawiciele firmy Małgorzata Olkowicz oraz Bogusława Młynek.

Kronikarze mieli również okazję zwiedzić Kalisz, ze szczególnym uwzględnieniem wpisanego na listę zabytków ratusza Kalisza.

Ostatniego, trzeciego dnia w siedzibie rektoratu UK odbyła się konferencja popularnonaukowa pt. „Pióro, piksel, pamięć. Współczesne wyzwania w pracy kronikarza”. Wydarzenie to podsumowało dotychczasowe działania oraz wyznaczyło kierunki rozwoju dokumentacji strażackiej i prowadzenia kronik. Uczestników powitali współgospodarze spotkania: zastępca dyrektora Zarządu Wykonawczego ZOSP RP dr Ben Sassi (który odczytał list okolicznościowy od prezesa ZG ZOSP RP Waldemara Pawlaka, przekazującego serdeczne pozdrowienia oraz wyraz najwyższego uznania za wyjątkową służbę na rzecz zachowania pamięci o historii polskiego ruchu strażackiego), rektor Uniwersytetu Kaliskiego prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Andrzej Wojtyła oraz wicemarszałek Województwa Wielkopolskiego Krzysztof Grabowski.

Rozpoczynając obrady, prowadzący konferencję dr Marian Zalewski odczytał list od honorowego przewodniczącego Komisji Historycznej, prof. Tadeusza Olejnika. Prof. Olejnik podkreślił w nim, że kronikarze są spadkobiercami wspaniałych postaci Bolesława Chomicza i Józefa Tuliszkowskiego, a zarazem piastunami i dokumentalistami dziedzictwa oraz bieżących działań OSP.

W dalszej części referaty wygłosili: dr Marian Zalewski – „Historia pisana przyszłością. Pamięć, warsztat i strategia w dziejach polskiego pożarnictwa”, prof. UK dr hab. Ewa Andrysiak – „Źródła do dziejów straży pożarnych w kontekście badań biograficznych”, prof. UK dr hab. Piotr Gołdyn – „Analiza krytyczna materiałów źródłowych w badaniach biograficznych”, dr Krzysztof Latocha – „Kronikarze w czasach zagrożenia bezpieczeństwa”, mgr Justyna Szablewska – „Narzędzia sztucznej inteligencji w pracy kronikarza OSP – szanse i zagrożenia”, dr Marcin Mikołajczyk – „Stanisław Wojciechowski a straże pożarne”. Uczestników konferencji pozdrowił także prof. Krzysztof Walczak, prezes Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Podsumowania konferencji oraz całego trzydniowego spotkania dokonała Małgorzata Judasz, która podkreśliła, że historyczny Kalisz stał się w te dni stolicą polskich kronikarzy.

W wydarzeniu wzięli udział również przedstawiciele władz ZOSP RP: członek Zarządu Głównego Zbigniew Serbiak, dyrektor ZW ZOSP RP w Poznaniu Mariusz Roga, prezes ZOP ZOSP RP Krzysztof Nosal, prezes OSP Kalisz Grzegorz Kuświk oraz zastępca Komendanta Miejskiego PSP kpt. Damian Knop.

Konferencji towarzyszyły wystawy publikacji o tematyce strażackiej ze zbiorów Biblioteki UK oraz ekspozycja kronik przywiezionych przez uczestników. Informacje o wydarzeniu ukażą się w miesięczniku „Strażak”, (który objął Spotkanie Kronikarzy patronatem medialnym), w publikacji Analizy strategiczne Florian 2050 (tom 9) oraz w mediach społecznościowych.

(MAZ)

Zdjęcia: Małgorzata Judasz, Tobiasz Dąbrowski, Marian Zalewski

Uprzejmie informujemy,  że trwa kolejna edycja konkursów:

– Konkursu na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa,

– Konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania ,,Z dziejów OSP”.

Termin nadsyłania wniosków i prac upływa 15 września 2026 r.

W załączeniu Wnioski oraz Regulamin konkursów.

Prace i wnioski, z dopiskiem „konkurs historyczny” należy przesyłać na adres: Związek OSP RP, 00-340 Warszawa, ul. Oboźna 1.

W dniach 19-21 września 2025 r. w siedzibie Uniwersytetu Siedleckiego odbyło się doroczne Ogólnopolskie Spotkanie Kronikarzy. Przywieźli ze sobą swoje dzieła – kroniki. Przeglądano je i omawiano z podziwem, pasją i zaangażowaniem. W nich zawarte jest strażackie piękno i poświęcenie w myśl zawołania Bogu na chwałę, ludziom na pożytek. To były dni wymiany doświadczeń, warsztatów, prelekcji, prezentacji. Piękna kontynuacja kronikarskiej tradycji ogólnopolskich spotkań.

Pierwszego dnia w auli Biblioteki Głównej Uniwersytetu zorganizowana została wystawa kronik oraz przeprowadzono warsztaty. Prowadziła je druhna Małgorzata Judasz sekretarz Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP. Do późnych godzin wieczornych trwały konsultacje i udzielane były wskazówki metodyczne. Uczestnicy dzielili się swoimi doświadczeniami. Rozmawiano o sposobach pisania kronik, opisu zdjęć, wycinków prasowych, różnicach w postrzeganiu historyków i kronikarzy. Pomimo sentymentu do przeszłości kronikarze wykorzystują nowe technologie w tym grafikę i fotografię cyfrową, komunikują się na forach, w serwisach społecznościowych, przeszukują biblioteki cyfrowe i inne bazy elektroniczne a w kronikach umieszczają kody QR. Sami prowadzą strony internetowe swych OSP lub profile w serwisach społecznościowych a nawet są reżyserami filmów o OSP, prowadzą izby tradycji, piszą prace historyczne, książki. Kronikarze pełnią także inne funkcje w swoich OSP od strażaków w podziale bojowym, poprzez sekretarzy, komendantów na prezesach kończąc. W tworzeniu kronik zaangażowane są nierzadko dwie, trzy osoby z OSP lub… rodzin kronikarzy.

W sobotę 20 września odwiedzili Archiwum Państwowe w Siedlcach. Tam zapoznali się z działalnością sieci archiwów państwowych, a dzięki prezentowanej w siedleckim archiwum wystawie „Bezsenne głowy co dźwigają korony” mogli zobaczyć najcenniejsze dokumenty z zasobu archiwów z całej Polski. Kronikarze dowiedzieli się jakie rodzaje akt dotyczących historii straży dostępne są w sieci Archiwów Państwowych. Pracownicy AP w Siedlcach Beata Troć, dr. Grzegorz Welik i Agata Wasilewska zapoznali gości z najcenniejszymi dokumentami z własnego zasobu oraz z materiałami, w których można szukać informacji do dziejów straży pożarnych. Z dużym zainteresowaniem strażackich kronikarzy spotkała się prelekcja o sposobach zabezpieczania dokumentów i fotografii oraz o zabiegach konserwatorskich stosowanych w archiwach państwowych.

W Komendzie Miejskiej PSP kronikarzy przyjął mł. bryg. Paweł Kulicki zastępca komendanta miejskiego PSP w Siedlcach a zarazem czynny działacz Związku OSP RP, naczelnik OSP w Wodyniach. To także laureat XXV Ogólnopolskiego Konkursu Kronik organizowanego przez ZOSP RP. Uczestnicy długo będą pamiętać to spotkanie poświęcone nie tylko życiu strażaków zawodowych ale także współpracy ze strażakami ochotnikami.

Po południu odbyły się zajęcia warsztatowe w Bibliotece Głównej Uniwersytetu. Z jej zbiorami zapoznała dyrektor mgr Magdalena Chromińska. Zaprezentowała różne sposoby wyszukiwania informacji na temat historii straży pożarnej w zbiorach stacjonarnych i cyfrowych bibliotek polskich i zagranicznych. Dr Rafał Dmowski – dyrektor Archiwum UwS i członek Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej ZG ZOSP RP pokazał nietypowe źródła do dziejów ochrony przeciwpożarowej na jakie można natrafić podczas kwerend archiwalnych. Omówił również w jaki sposób należy je analizować by uzyskać jak najwięcej informacji.

Mł. brygadier w st. spocz. Mirosław Walicki członek Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej ZG ZOSP RP oraz członek Rady Muzealnej Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach przedstawił szczegółowo problematykę umundurowania strażackich grup rekonstrukcyjnych. Scharakteryzował zarówno źródła z jakich należy korzystać odtwarzając sylwetkę strażaka z konkretnego okresu historycznego i regionu Polski, jak również bazując na swoich doświadczeniach przedstawił problemy z jakimi musi zmierzyć się rekonstruktor.

21 września w Auli Biblioteki Głównej Uniwersytetu odbyła się uroczysta sesja historyczna Pamięć i wyzwania: kronikarze wobec wyzwań przyszłości. Spotkanie prowadził dr hab. prof. AHNS Władysław Tabasz wiceprzewodniczący Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP oraz dr Rafał Dmowski członek Komisji a zarazem dyrektor Archiwum Uniwersytetu. W imieniu uczelni głos zabrał dr hab. prof. ucz. Arkadiusz Indraszczyk dyr. Instytutu Nauk o Polityce i Administracji. Podczas sesji odczytano okolicznościowe listy od marszałka województwa mazowieckiego Adama Struzika i prezesa ZG ZOSP RP Waldemara Pawlaka. Marszałek A. Struzik w liście do uczestników sesji historycznej napisał między innymi: Druhowie i Druhny kontynuują wspaniałe tradycje swych poprzedników. W imię wspólnego dobra propagują patriotyzm, umacniają więzi rodzinne, społeczne i narodowe. Kierując się zawołaniem „w jedności siła” pozostają nieprzerwanie wierni wartościom i ideałom, jakie symbolizuję strażacki mundur.

Prezes ZG ZOSP RP Waldemar Pawlak podziękował uczestnikom za pracę na rzecz pamięci historycznej. Wyraził swoje przekonanie, że w świecie pełnym dynamicznych zmian i wyzwań cywilizacyjnych rola kronikarzy staje się jeszcze bardziej istotna. Wierzę, że dzięki Waszej pasji, zaangażowaniu i wrażliwości pamięć o strażackim dziedzictwie będzie nie tylko przechowywana, ale także twórczo rozwijana. Życzył by podejmowana praca dawała kronikarzom satysfakcję i poczucie, że wnoszą bezcenny wkład w zachowanie tożsamości ruchu strażackiego i w kształtowanie świadomości społecznej. Dr Marian Zalewski wiceprzewodniczący Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP wygłosił referat poświęcony wyzwaniom stojącym przed ruchem kronikarskim. Przedstawił rolę ruchu kronikarskiego wynikającą ze strategii Związku OSP RP Florian 2050. Zaprosił do współpracy z pismem Strażak. Zachęcił do pisania biogramów do Słownika biograficznego polskich strażaków a także artykułów do Analiz strategicznych Florian 2050 (wydano łącznie 8 tomów). Wyraził nadzieję na udział kronikarzy w konkursach strażackich w tym historycznych oraz w konkursie: Strażacy w akcji (termin zgłoszeń prac w tych konkursach w tym roku upływa 31 października). Druh prof. Władysław Tabasz zaprezentował temat: Kronikarskie ujęcie wielofunkcyjności OSP w dobie nowych technologii. Jego zdaniem kronikarz to uczestnik wielkiej batalii o zachowanie dorobku historyczno-kulturowego narodu, stowarzyszenia, rodziny. Omówił źródła pisane, materialne zasoby dziedzictwa (księgi, archiwa, izby tradycji, muzea) a także zaprezentował oczekiwania wobec kronikarzy przez pryzmat funkcji pełnionych przez OSP od informacyjnej, integracyjnej, opiniotwórczej, dokumentacyjnej po ratowniczą.

Kolejnymi referentami byli: Andrzej Olichwiruk członek ogólnopolskiego Klubu Miłośników Pożarnictwa, wiceprezes Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych (omówił historię hełmów strażackich od początku XIX w. po dzień dzisiejszy) i Andrzej Wróbel członek Komisji ds. działalności programowej, historycznej i ceremoniału ZOW ZOSP RP w Lublinie i członek ogólnopolskiego Klubu Miłośników Pożarnictwa (scharakteryzował dawne i współczesne odznaczenia strażackie podkreślając na co zwracać uwagę przy analizie odznaczeń).

W trakcie Ogólnopolskiego Spotkania Kronikarzy zaprezentowane zostały także strażackie wydawnictwa znajdujące się w uniwersyteckiej bibliotece oraz strażackie pamiątki, Organizatorem głównym Ogólnopolskiego Spotkania Kronikarzy był Zarząd Główny Związku OSP RP w Warszawie we współpracy z Wydziałem Nauk Społecznych Uniwersytetu w Siedlcach, Archiwum Uniwersytetu, Biblioteką Główną Uniwersytetu, Archiwum Państwowym w Siedlcach oraz Komendą Miejską PSP w Siedlcach.

(MAZ)

GALERIA ZDJĘĆ

Zapraszamy na OGÓLNOPOLSKIE SPOTKANIE KRONIKARZY OSP 
19–21 września 2025 r., Siedlce

Serdecznie zapraszamy pasjonatów dokumentowania historii Ochotniczych Straży Pożarnych oraz aktywnych kronikarzy OSP do udziału w Ogólnopolskim Spotkaniu Kronikarzy, które odbędzie się w dniach 19–21 września 2025 roku w malowniczym mieście Siedlce. Ramowy program przewiduje przyjazd uczestników w piątkowe popołudnie. W sobotę zaplanowano wizytę w Archiwum Państwowym w Siedlcach, gdzie odbędą się seminaria tematyczne dotyczące dokumentowania historii OSP. Będzie to wyjątkowa okazja do wymiany doświadczeń, zapoznania się z dobrymi praktykami, a także nowoczesnymi narzędziami i metodami archiwizacji. W niedzielę odbędzie się sesja historyczna, podsumowująca dotychczasowe działania i poświęcona kierunkom rozwoju dokumentacji strażackiej.

organizatorzy: Zarząd Główny ZOSP RP w Warszawie, Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu w Siedlcach, Archiwum Uniwersytetu, Biblioteka Główna Uniwersytetu, Archiwum Państwowe w Siedlcach oraz Komenda Miejska PSP w Siedlcach

Zainteresowani proszeni są o wypełnienie zgłoszenia-ankiety.
Ankieta pozwoli nam lepiej poznać Waszą działalność, dotychczasowe osiągnięcia oraz potrzeby związane z kronikarstwem strażackim. Szczegóły organizacyjne i program szczegółowy zostaną przekazane uczestnikom po zakończeniu rekrutacji.

Dlaczego warto wziąć udział?

• Poznasz innych pasjonatów i specjalistów z całej Polski.
• Zdobędziesz cenne wskazówki dotyczące prowadzenia kronik i archiwizacji dokumentów OSP.
• Będziesz miał/-a możliwość zaprezentowania swojej działalności i wymiany doświadczeń.

Drogie Dokumentalistki, Szanowni Dokumentaliści Polskiego Pożarnictwa – nie przegapcie okazji do rozwoju, nawiązania kontaktów i wspólnego tworzenia historii naszych OSP!

ZGŁOSZENIE – ANKIETA

Przedłużamy termin zgłoszeń do konkursów historycznych!

Związek OSP RP zaprasza do udziału w kolejnej edycji konkursów:

– Konkurs na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa,
– Konkurs na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP”.

Nowy termin nadsyłania prac i wniosków upływa 31 października 2025 r.

W załączeniu znajdą Państwo wnioski zgłoszeniowe oraz regulamin konkursów.

Gotowe prace wraz z wnioskiem, z dopiskiem „konkurs historyczny”, należy przesyłać na adres:
Związek OSP RP, ul. Oboźna 1, 00-340 Warszawa.

Uprzejmie informujemy,  że trwa kolejna edycja konkursów:

– Konkursu na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa,

– Konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania ,,Z dziejów OSP”.

Termin nadsyłania wniosków i prac  upływa 15 września 2025 r.

W załączeniu Wnioski oraz Regulamin konkursów.

Prace i wnioski, z dopiskiem „konkurs historyczny” należy przesyłać na adres: Związek OSP RP, 00-340 Warszawa, ul. Oboźna 1.

29 listopada br. w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie odbyło się podsumowanie XVIII Konkursu na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa oraz XXX Konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP” Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Laureaci konkursów otrzymali dyplom prezesa ZG ZOSP RP Waldemara Pawlaka oraz upominki. Wypowiedzieli się na temat aktywności w ruchu strażackim oraz swojej pracy nad publikacjami. Zwiedzili Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego.

Z upoważnienia Zarządu Głównego ZG ZOSP RP Konkursy organizuje Komisja ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP. Komisja Konkursowa tegorocznej edycji Konkursów w osobach: dr Janusz Gmitruk, przewodniczący, dr Mirosława Bednarzak-Libera, wiceprzewodnicząca, mgr Anna Przybylska, sekretarz, mgr Małgorzata Judasz, sekretarz, dr Marian Zalewski oraz mgr Natalia Roś oceniła 20 prac w tym 1 naukową, 3 popularnonaukowe (w tym 1 magisterską, 1 dyplomową) oraz 16 prac w kategorii pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania. Celem konkursów jest zainteresowanie historyków, pasjonatów historii, kronikarzy OSP, studentów i młodych pracowników nauki badaniami dziejów Związku OSP RP, dziejów ochrony przeciwpożarowej we wszystkich jej dziedzinach oraz szerokiego ruchu społecznego skupionego wokół Ochotniczych Straży Pożarnych. Służyć to powinno zapełnieniu luki w opisaniu dziejów polskiego pożarnictwa, umożliwić młodym historykom publikowanie swoich opracowań, zaś działaczom OSP jest pomocą w opracowaniu rodowodów własnych jednostek.

Spotkanie otworzył i prowadził wiceprzewodniczący Komisji ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP dr Marian Zalewski. Nagrody laureatom i wyróżnionym wręczali: dyrektor Zarządu Wykonawczego ZOSP RP Anna Wesołowska, członek Prezydium ZG ZOSP RP Mirosław Pawlak, wicedyrektor Muzeum dr hab. Jerzy Mazurek oraz mgr Anna Przybylska. Każdy z uczestników Konkursu otrzymał: dyplom z podziękowaniem od prezesa ZG ZOSP RP Waldemara Pawlaka, upominki rzeczowe oraz publikacje Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Związku OSP RP w tym Analizy strategiczne Florian 2050 tom 6 i 7.

Podsumowując Konkurs na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa wręczono 2 nagrody i 2 wyróżnienia: I nagroda – Mirosław Płonka, Serce buduje, gdy miłuje. Dzieje Ochotniczej Straży Pożarnej w Stryszowie, Kraków 2024; III nagroda – Piotr Szczurek, Wojewódzki Zakład Urządzeń Pożarniczych Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Lublinie 1958-1975, Zamość 2024; Wyróżnienia – Kamil Korona, Analiza działań OSP Korczyna w latach 2010-2020, Rzeszów 2021 (praca dyplomowa), – Agata Makowska, Straż Pożarna w systemie ochrony bezpieczeństwa publicznego na przykładzie Ochotniczej Straży Pożarnej w Gminie Zalewo, Elbląg 2024 (praca magisterska). Podsumowując Konkurs na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP” wręczono 7 nagród i 3 wyróżnienia: – I nagroda ex aequo – Adam Wojciech Haładus, Na chwałę Świętemu Florianowi, Malczyce 2023; – Mariola Pilch, 110 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Siedlcu 1912-2022, Siedlec 2022 II nagroda ex aequo – Marek Długosz, Zbigniew Kierkowski, Jedna historia wielu pokoleń. Historia Zarządu Oddziału Powiatowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Pińczowie w latach 1999-2022, Pawłowice 2023; – Jerzy Brzozowski, Zarys dziejów OSP i Związku OSP powiatu chełmskiego 1893-2020, Chełm 2024 III nagroda ex aequo – Tadeusz Olszewski, Marek Stochel, Z dziejów Ochotniczej Straży Pożarnej w Leszczynie 1942-2022, Leszczyna 2024; – Zbigniew Jakubik, Ochotnicza Straż Pożarna w Korczynie 1883-2018, Korczyna 2018; – Grzegorz Kulesza, Historia i dzień dzisiejszy Ochotniczej Straży Pożarnej w Kuczynie, Kuczyn 2024. Wyróżnienia: Emilia Leszczyńska-Żuławnik, Ochotnicza Straż Pożarna w Nowym Mieście 1905-2024. Krótki zarys historyczny, Nowe Miasto 2024; Tadeusz Śliwa, Historia Ochotniczej Straży Pożarnej Oddział Ratownictwa Wodnego w Opolu w latach 1969-2008, Opole 2023; Waldemar Bałda, Między Połoninami. 40 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Ustrzykach Górnych, Zamość Ustrzyki Górne 2023; Dawid Miszkiewicz, 120 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Piasecznie 1903-2023, Piaseczno 2023.

Każdy z laureatów i osób wyróżnionych wypowiadał się na temat swej pracy i aktywności w ruchu strażackim. Mariola Pilch po odebraniu I nagrody powiedziała min.: Jestem z gminy Bochnia, miejscowości Siedlec. Idea napisania książki związana była z jednej strony ze 110 rocznicą powstania jednostki (1912 r.) a z drugiej to oddanie hołdu memu dziadkowi, który był komendantem OSP. Ważną przyczyną było także likwidowanie archiwum w Bochni. Postanowiłam „dokopać się” do istniejących dokumentów. Udało się. Jestem nauczycielem od 30 lat i członkiem OSP. Ten konkurs to cenna inicjatywa, którą trzeba podtrzymywać i rozwijać. Historia powinna nas łączyć. Adam Wojciech Haładus powiedział: – Reprezentuję gminę Malczyce, w której należałem do 4 jednostek OSP. Od dziecka interesowałem się historią. Zbierałem dokumenty i zapisywałem rozmowy z wieloma strażakami. Stworzyłem dwie izby muzealne na terenie gminy. To jest kolejna 12 publikacja mojego autorstwa o naszym Związku. Teraz skupię się na pisaniu biogramów.

Kapituła Konkursowa przyznała także wyróżnienia specjalne za całokształt twórczości oraz za pracę w komisjach historycznych Związku OSP RP: profesorowi Stanisławowi Tadeuszowi Olejnikowi, dr Władysławowi Marii Świeczkowskiemu, płk. w st. rez. Stanisławowi Mikulakowi – wyrażając podziękowanie za wieloletnie pielęgnowanie i dokumentowanie strażackiej tradycji, narodowej kultury i tożsamości. Dr Marian Zalewski zaprezentował sylwetki wyróżnionych.

Prof. dr hab Stanisław Tadeusz Olejnik to uznany historyk, regionalista, wieloletni dyrektor Muzeum Regionalnego w Wieluniu, członek Rady Towarzystw Naukowych Polskiej Akademii Nauk, autor ponad 50 zwartych publikacji, w tym: Leksykon miasta Wielunia; Towarzystwa ochotniczych straży ogniowych w Królestwie Polskim; 150 lat Kaliskiej Ochotniczej Straży Pożarnej 1864-2014; Związek Ochotniczych Straży Pożarnych w województwie sieradzkim w latach 1975-1996 oraz monografii poświęconych OSP w: Wieluniu, Złoczewie, Warcie, Praszce, Zduńskiej Woli, Szadku, Opocznie, Nałęczowie. Współautor wielu monografii w tym albumu Bogu na chwałę ludziom na pożytek wydanego na 125 lat czasopisma Strażak w 2007 r. oraz albumu W jedności siła wydanego w 100 lecie odrodzenia niepodległości Polski w 2018 r. Przewodniczący Rady Naukowej Słownika biograficznego polskich strażaków. Honorowy przewodniczący Komisji ds. Działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP. Dr nauk humanistycznych Władysław Maria Świeczkowski jest autorem dysertacji Ochotnicze Straże Pożarne w l. 1944-1959. Działacz Związku OSP w Olsztynie od 1968 r., w tym między innymi wieloletni przewodniczący Komisji Historycznej Oddziału Wojewódzkiego. Kurator pierwszej w Polsce strażackiej ekspozycji muzealnej w Lidzbarku Welskim, obejmującej w pierwotnym kształcie dzieje pożarnictwa od jego narodzin w połowie XIX w. Z jego inicjatywy ZOW ZOSP RP w Olsztynie podjął uchwałę o utworzeniu Centrum Informacji Archiwalnej, które pod jego kierunkiem udziela niezbędnej merytorycznej pomocy wszystkim zajmującym się tematyką dotyczącą OSP. Pod jego redakcją ukazało się szereg publikacji poświęconych ruchowi strażackiemu w tym monografia Ochotnicza służba strażacka w powiecie olsztyńskim (1945-2015) historia, tradycja, organizacja wydana w Olsztynie w 2017 r. Jest aktualnie przewodniczącym Komisji Historycznej ZOW ZOSP RP woj. warmińsko-mazurskiego, członkiem Komisji ds. Działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy ZG ZOSP RP, autorem biogramów do Słownika biograficznego polskich strażaków oraz licznych artykułów drukowanych między innymi na łamach miesięcznika Strażak oraz w periodyku Analizy strategiczne Florian 2050.

Płk poż. w st. spocz. Stanisław Mikulak w 1956 r. ukończył Oficerskie Technikum Pożarnicze we Wrocławiu, uzyskując stopień oficerski aspiranta pożarnictwa i rozpoczął zawodową służbę pożarniczą na stanowisku zastępcy komendanta powiatowego straży pożarnych w Szczytnie. W latach 1958-1978 pełnił funkcję zastępcy komendanta miejskiego straży pożarnej w Olsztynie i kierownika Służby Operacyjnej w Komendzie Wojewódzkiej Straży Pożarnych w Olsztynie. W latach 1978-1985 był komendantem wojewódzkim straży pożarnych w Bydgoszczy, a następnie – do roku 1991 – komendantem wojewódzkim w Olsztynie. Wieloletni członek Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP Woj. Warmińsko-Mazurskiego i władz Związku OSP RP. Członek OSP w Nowych Kiejkutach. Zaangażowany w społecznej działalności w Związku Emerytów i Rencistów Pożarnictwa RP oraz w Stowarzyszeniu Polskich Dzieci Wojny. Wielokrotnie odznaczany za swoją działalność, m.in. Komandorskim, Oficerskim i Kawalerskim Krzyżem Odrodzenia Polski, Złotym Znakiem Związku OSP RP, Medalem Honorowym im. Józefa Tuliszkowskiego i Medalem Honorowym im. Bolesława Chomicza. Jest honorowym członkiem ZG ZOSP RP. Autor licznych artykułów w tym na łamach miesięcznika Strażak oraz Analiz strategicznych Florian 2050. W tomie 5 Analiz strategicznych są zamieszczone jego wspomnienia Moja strażacka służba.

W trakcie spotkania redaktor prowadząca miesięcznika Strażak Iwona Legędź poinformowała o czasopiśmie i zaapelowała o jego stałą prenumeratę. W imieniu Kapituły Konkursu wypowiedziała się mgr Anna Przybylska, która zaapelowała o szerzenie inicjatywy pisania pamiętników. W przerwie spotkania dr Agnieszka Zięba-Dąbrowska pracownik Muzeum oprowadziła uczestników po Muzeum prezentując obiekty i wystawy.

W podsumowaniu uroczystego spotkania strażackich historyków Anna Wesołowska dyrektor Zarządu Wykonawczego Związku OSP RP powiedziała: – Jestem wzruszona i pod ogromnym wrażeniem patrząc na to co Państwo tworzycie. Tworzycie nowe karty historii. To jest piękne. Pokazujecie swą pasję i zaangażowanie. Dowodzicie jak potrzebna jest działalność strażaków, OSP i Związku. Państwo jesteście ważni i potrzebni dla naszego strażackiego ruchu. Pokazujecie to co było kiedyś, to co często jest zapomniane. Myślę, że warto o tym pamiętać, kontynuować swą aktywność. Nie zaprzestańcie tego. Liczę, że zobaczymy się za rok a prac będzie jeszcze więcej. Gratuluję serdecznie i czekam na kolejne piękne prace. Mirosław Pawlak – członek Prezydium ZG ZOSP RP – zaakcentował: – Jestem zbudowany waszą działalnością ochotniczą. Nie macie profitów. Ale macie ogromną satysfakcję z tego, że dokumentujecie pracę waszych jednostek, zarządów a nawet waszych rodzin. Jesteśmy w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego które powiązane jest z ruchem strażackim. Dziękuję za wasze osiągnięcia. Trwajcie wszyscy w tym co robicie. Dokumentujcie aby nasi następcy mieli obraz naszej działalności w myśl strażackiego zawołania Bogu na chwałę ludziom na ratunek. Życzę wszystkiego dobrego i z okazji Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku w imieniu Prezydium ZG ZOSP RP i prezesa Waldemara Pawlaka.

Tradycyjnie prace konkursowe wzbogacą zbiory biblioteki Zarządu Głównego Związku OSP RP, która mieści się w budynku OSP Wesoła pod adresem ul. 1 Praskiego Pułku WP 31, 05-075 Warszawa-Wesoła. Osoby zainteresowane zachęcamy do korzystania z zasobów w czytelni. Informacji nt. zasobów udzieli Jadwiga Marcinkiewicz tel. 505 955 049

Tekst: Marian Zalewski
Zdjęcia: Ewa Halicka, MHPRL